ZAMORANO ESCUELA AGRICDLA PANA;k’fERIC.:M"‘¥A DEPARTABHLE-NTO DE ECONOMIA AGRICOLA 1’ AC RONEGOCIOS EVALUACION TECNICA ECGNOMICA DE LOS SISTEMAS DE PRODUCCION DE B’IAIZ EN LADERAS CON Y SIN EL USE) DE ABONOS VERDES Tesis presentatia eerne requisite pareial para aptar al fitule de Ingeniere Agrtinemcr en el grade aeadémiee de Iieeneiafura Per Walter Alexander Mejia Treje Honduras, 26 tile al:-riI199T E1 aumr concede :1 la Escuela Agzicola Punmnericana cl perrnisu para reproducir 3’ distribuir copias dc cstt Irabajca para 1:35 usns qua cnnsider-:, nucesarics. Para utras persunas 5! otrus fines 5:: ream-van 105 dcrechus dc! autar. ‘-.‘~.'ait».=:r fle% fia TEIL//A f Honduras, '25 dc Ah:-11 199? iv DEBICATQRIA A Diva 'l'crdopodems:::, fLT.CI11.‘.E'. de Luz 3* Sahidufl a A nfis padres Conrado e Irena par 31: incalcuiahle amcrr 3,: pox 56:1‘ 103 mejores ejemplos de himradcz 3' tabaje. ' A mix hermanos, Azalia 3* Conrado, pm: 511 apnjm inc:-ndiuianai. AGE.-LDECIH ITENTD ER Ia Escuela Agricfl la Panamericaua Zamoranu par cnaefiarmc quc cl 1'TaEJr:_,r'cJ E0 Vance rncfn. AI Prnyectn SECPIAN-Fmncia par financiarmc nlis estudins dc: cuano afifl. A Ia Lit. i‘~.'ia}'ra Falck pm mda 513 agnlda }' cnnfianza en mi. A mi cnmité dc: asttsurcs en EJ-Special al Ing. Nelson 1‘vIont+:r}'aptrr 31.1 aprayo incondiciunal :11 Inch} Innruentu. Al D1". Rufi l flRuben par 511 intetrés E11 $1 tiasarrulln de esta ixlvcstigacirftn. .|"-U grupu qw: H155 Baht: Lie abnnns 1.-'erde5, Javier, Vicrnr, Lenin 3’ Andrés PDT permitirnns hater fix: usla invcsligacifin una f::u-ma de L‘(‘.II'IflEl::l' cl Irahajo 3,’ la amistad. A Indus mis cumpafierus dbl PIA-9?, en especial a Javier, Marlnn, Lenin, Virzt-::n:, Sandra, 3; Atex. A Ia I3113. Ericl-isun pur su ajmda 3.’ cc-nsejos. RESUMEN EI estndio Iocogio datos do produotoros do main con 3' sin ahonos wrdcs provonionlos do 7 oorounidados dc] Munioipio do Gffi nopo, El Panfi so. St: onouostaron un Lotoj do IUIUI produotorcs, agrupondo a Ios produotoros qua: utilizon abonos vsrulns 3' los agricultoros quo utilizan fortilizantos on la siornbrs do main. E1 olojotivo principal us clotornlinar Ia funcioo do produocion qno moj or oxpliqne la rolaoion onto: cl also do insumos 3' ol roncinnionto do rnaiz paxa snzflaos sistomas. So roslizo nna rogrosion para oada grupo oon cl fin do do1:r.n-rninar oi cfooto do los insurnos on ::I rondixnjunto do oaaiz. Sc oalmlaron rniisimas protiurctividados, 351' oomo opnimos economiuos para oada gmpo. Sc oncontro que Ios ng:-Icultoros qua utilizan abonos vordos obtitnon on roonor rondimionto do maiz quo los out: no milizan slbonos vetoes. Sin embargo, ios prodnotoros sin abonos ‘Hordes apljoan un oxooso do nitrogeno, quo roduoo Ia. ofioircnoia dol uso do est: roourso pox quintal do maiz oosoohado. Los agfioultoros oon abonos vordos slosnzon so optimo ooonoroi-so con una rnonor onntidad nplioada do nitrogono quo Ios agrioultores sin al:-onos vcrdcs, Io coal los hoot: Inns efioiontos on In utilization do osto roourso. La rnonor produr:ti1s'LdacI do lo agrioultores dol gmpo ooo ahonos x-ordos pnedo atdbuixse: 3 out éstos utflizan una monor oanfioofi do fosforo 3: -:1 nbono "."1:rtIv: no so oonsidom. ons fucntr: ad-sounds do ff-sforo para sotisfaoecr Ins notosidados do In plants do maiz. Igualmonto Ios agficultoros con abono vordo enouostados ntilizan mono: oamidad do nitrogeno inorgzinico, y posoen on promodio solaxnonto 3.3 aflos do ntilizar ol abono wards dontro do sns psroclas do xnaiz, lo oual no so considers on poriodo do tiornpo adoouado para notar diforonoias on 13 produotividnd do In tiomt. Vii CDNTE1‘-IIDU Portadiila..................................................................................... .. Dorechos de Autor......................................................................... .. Pfi ginado firrnas ............................................................................. .. Dcdjoatoria.................................................................................. .. Agradcoimiontos .............................................................................. .. Rooumcn...................................................................................... .. Corrtoojdo................................................................................... .. Indioo Cuadros .............................................................................. .. Indioo do Figuras ........................................................................... .. Indioo do I-hloxos ........................................................................... .. I. mrnonocolon 1.1 Iusfifioaoion ........................................................................ .. 1.2 Gbjofi vos.............................................................................. 1.2.1 Proposito Gonoral .................................................................. .. 1.2.2 Dhjotivo Genera] .................................................................... .. 1.2.3 Dbjotivos Espooffi oos............................................................. .. 1.2.4 Linntantes do-1 Estudio ............................................................ .. II. REVISI1f}I‘€ DE LITERATURA 2.1 Contexto Economioo _~.r Agdcoia do Honduras ................................. .. 2.2 La Produooion do Mar’: on Honduras ........................................... .. 2.2.1 Dforta 3' Domanda do M312....................................................... .. 2.2.2 Datos Estadistioos do la Produooion do Mai: on oi Mtmioipio do Giiinopo.......................................................... .. 2.3 La: Ladoras on Honduras ......................................................... .. 2.4 B1 Concopto do Agricxfl tura Sootonihlo ......................................... .. 2.5 E1 Uso do Abonos Vordes corno 2.5.1 introduction do Abonos ‘Hordes on Honduras ......................... .. 2.5.2 Esnldios Tdonioos 3’ Eoondmiooo Roforonten a Ioa Abonos ‘I.’r.=:rdes ......... .. 2.5.3 Vontajas 3; Dosvontajas do loo Abonos ‘ferdeo................................. .. 2.6» Aspectoo Relanionados a las Funcioncs do Produooion................... .. 2.5.1 Concopto do Fonoidn do Produooion .......................................... .. 2.5.2 Dotorminacion do Optinlos ....................................................... .. IH- 1‘vIETDD{}LUG.EA 3.1 Lugar do} Estudio .................................................................. .. E ii iii iv 1' Vi vii ix 31 xi 2 21] 3.2 iaatnlmamas Matadaiégiaaa..................................................... .. 21 3.2.1 Racanacimientcrde21 3.2.2 Selacciéndc1osPrcn:iur:tc+rcS........... 3.2.3 Detcrminanién sicl Tamafmo dc T~.-Iuastra ........................................ .. 22 3.2.4 Recapiiaciéa da Enfarmaciéa Seaundaxia....................................... .. 23 3 .15 Dlrtcnaién dc Iafarmaaifim Pnimafi a............................................. .. 24 3.3 La Variables ....................................................................... .. 24 3.3.3 Vatiablea Técnicaa................................................................. .. 25 3.3.2 Vaiiahlea Saaiaacané-micas........................................................................ .. 31} 3.4 AJ1a'.1iais Daaaripfi va............................................................... .. 31 3.5 Anailiaia Lia Ragrasién.............................................................. .. 31 3.6 Detanninacién tie Mézdmfl sdc PIfl dL1£CiE3fl }’Dpijmaa Ecanzirnicos... IV. RESULT.4.}}DS Y DISCUSIGN 4.1 Anéliaia Descriptive dc Iaa Variabies ........................................... .. 34 4. I. 1 Variables Técnicaa................................................................. . . 35 4. 1.1.1 Variables Técnicas Catagéxicas.................................................................. .. 34 4.1.2 "-."a.riaT:r1cs Técaicas Continuas................................................... .. 35 4.1.3 "-.’aria.1:r1cs Sacioccnnérnicaa...................................................... .. 42 4.2 Campalacién dc Madiaa para cl Gntpo can 3* sin abana Verde............. .. 43 4.3 Camparacién da Medias para las Dfl sZonaa ................................. .. 45 4.4 Analisia dc Canalacitia ........................................................ . 4.5 fial filisiada Regraaién............................................................. .. 43 4.5 Aaafi ais da Iaa Macialas .......................................................... .. 49 4.5.1 Raanltadaa dc la Ragxasién para 6} Grupva Total......................................... .. 49 4.5.2 Raaultadas :34: la Ragrcaién paia BI Grupu can Abanaa 1*"ccrdca.................. .. 52 4.6.3 Resultadcta :13 la Regraaifi rnpara cl Gralpcr Sin Abcrnus Vardca..................... 55 4.’? Calaula da 1a3 M:-.'u{ima5 Pro-ducaiaratza Fitsiaaa 3' Clptirncna Ecan-anfl aaapara Amboa Gmpaa................................................ .. 5?’ V. CGNCLIISIGNES 51;} VI. RECDNEENDACIONES 62 VII. BLBLIDGRAFLX 54 "'i’1'[I. ANEXGS . 153 Cuadm 1 Clifl iiri}2 Caadra 3 Cuadra 4 Cuacira 5 Cuafl ra5 Cuadra T Cuadra 3 Cuadra 9 Cnadra 11} Caaaira 11 Cuadra 12 Cuadra I3 Cuaclra 14 Cuafi ra15 Cuadra 16 INDICE DE CUADRGS Vaxiabias Téaniaaa 3; Sacipacanziafl caa................................. .. Nfi mcrada Agimrltaraa par Carramidad 3' par Sistama dc Pr-aducciaa ................................................... . . Par-aantaja dc Praduataraa par Zena 1-.’ par Siatarna da Pmciuccian.................................................... .. Fracucnciaa para a} Tipa dc Panciiarrta para val Gmpa Total 3? para cada Grupa.................................................. .. Calidad da laTiarra para :1 Tatal tie Prpductarea 3; para cacia Grape.................... . .. .................................. .. Fracuancias para 10:: Maaas tie Siembza para :1 Grape Total 3: para aada Grape.......................................... .. Pram-adios da Utiiizaainfi nda Reauraaa para al Grape Total 3-’ para cada Grmpa... Fraauanpias 3' Medias para la rial Grupa Tptal }Fparaca:iaGmpa............ Fraszuaac-iaa para Uaa dc Crédita para pl Gmpa....................................................................... .. Argaliaia Camparativa del Campartaafi antadc iaa Variables an Siatemaa can 3; sin Abanas 1+’arair-:3 ...................... .. Anafi ais Camparafi vadal Campartaraianta {la la Vafi ablaaan -:1 Yam: 3? la Mantar"1a...................................... .. Mariaiaa aaaiizadas 3; an Raspeafi vo Ajuata .......................... .. Raaultafi aade la Ragresiérn para :31 G1"tlpfl Tara] ....................... .. Raauitadaa dc 1a Ragrcaiafi npara :1 Grirpa can Ahonos ‘ferries ............................................................. .. Reaultadaa dc Ia Ragraaiéa para at Grape sin Abanaa Vcrdea......................................................... .. Dptimpa Téaaiaaa 3* Dpaimas Eponérrpipaa para Amhoa Grupaa............................................................. .. 23; 33 34 34 35 345 3'? 42 43 44 415 49 51 54 5'? 53 Figm-:1 1 Figura 2 Figura 3 Figura 4 Figura 5 Figura 6 Figura 7 Figura 3 Figura 9 I1‘-TDICE DE FIGURAS Distrihuciérn Pfl rc flfi ttl fi ldc la Suparfi cie dc 133 Explntstcitenes Dédiaadas al Cuitivo de Gmnns Bésicos ............... 5 Superficies fie E35 Explotacinnes que se Dedican a1 Culfi vn-fie Ivlaiz, segflm hnpnrtancia par Deptfi .................... .. ‘F Rendimiantos par Tamafia dc Expintaciqin............................ .. 3 Destinns de la PI+:rduc+:i:indc Mai: para +31 Pcriodo 915-9? ........... .. 9 Ania bajt} Agrimlltura cit‘. Laderas an Honduras ....................... .. 12 Distribucifi ndc lcrs Tamafiua LIE Parcfi laan :1 Total dc: Agricuitnres Encuefi iad fi s3.! its Grupfi scan 3,: sin Abnnos Verdes ................. .. 33 Disuibucisfm -cie log Taxnafic-3 de Finca para {:1 Cirupfl Total 3: I03 Grupos can 3' sin: Aimnas Verdes ................. .. 39 Nfi xnarodc Pa;-ccias 3' Caxxtidad dc S-amilla de: Mai: Utfl izadapara :31 TDial 3' para tzada Grupfl ...................... .. 49 Porcentaja dc Paiccias donuie 3:: utiliztfi alguna Fuenh: dc Créditcr 611103 firupua Sin 3' con .AT:H}r1{}s Verdss .................. .. 43 TNDICE DE ANEXDS Anexn 1. La Encuesta............................................................... .. 69 Anexa 2. Cnrrelacifi rndfl Pearson............................................... .. 915 L INTRODUCCIDN Danrro dal ruarco da La Lay para la Modarnizaai-fan 3- a1 1"Jasa:rro|1o dal Saotor Ag-faold sa ha dado on énfasfa a la forrnulaaidn da nuavas taanologias qua rnajoran la produaaion dal aaator agvriaola an Honduras an forrna aoataoibla (LMDSA, 1992}. Dantro da las Iacnologias aoataoihias qua aa prornuavan an Honduras, sa anauantra al uoo da abonoa vardaa, Ia anal aa ha difundido aorno una taanologia qua disrninuya la aanddad da insurnoa utilizados gr por anda los aosros da production, sin qua asto sigrfiliqua una marma an In produafividad, iug11=.:~.“-o 1.’ la sagtnidad alirnantaria dal prcrduutor. E1 proaaao da difiasion dc aatas praaiiaaa da ngrialfltura soalanibla damauda do infornlaaifr-n aaondnfiaa, 1a aual faailita al proaaao da adopaidn por pana da Ios agriaulroraa qua aa han dadiaado a ajarcar una agricultora tradiaional. Aatualmanta la rnayoria da loa trabajos da inuastigaion aonaarniantas a ahonoa vardaa, anfoaan baaiaaznanta aapaatos agrotaanologicos. Sa ha hablado da Iaa aontdhuaionaa da aataa aapaaiaa al mantarfi nrianto da la fartilidad dal sualo 1.-ia fijaoion simbiofiaa do nitrfigano ]-' da Ia contribution dal follaja al contanido da nuxriantas an al sualo (Bowen, 1931'’, Carsky. 1959]. Aatualruaoxa axiata un iutar-as craaiania por parra da loo produatonas 3* da IE3 insfituaionas ancargadas da Ia divulgaaion da aataa prdariaaa, an auanto a la obtanaion 3* utiliaaaion da ioforrnaai-:Sn aaondroica ralaaionada a la implamantaoion do ah-onoa vardaa. Estaa nan:-aaidadaa aada vaz mas iroparantas da implanrantar prantiaaa do manajo aoatanihla an la agriaultura hacan naaasario au astudio tanto a on njval técniao aoruo a on nival aconomico. Loa raaultados dc diahoa astudios dabcrdn avaluar 1a afaatividad da diahos pracdcaa para podar introduairlaa aorno inamnnanros dantro d-:1 rnarao da po1iu'aa.=: da fornanto a la produaaion aspaaialmanta antra agriaultoraa da zonas da ladaraa donda Ioa proaaaoa da n-ansfaranaia da taanologia han tazoido gran influanaia involuarando a Ina priuaipalas aaatoraa produatoras dal pais. En la aamalidad, Iaa zonas do Iadaraa ban tornado gran irnportanaia aux-no aaatoraa produativos, dabido priuaipalrnarua a la aanridad da hahitanraa qua raaidan an laa ladaraa. Ioa aulfivos qua am’ so aiarnbran 3* la fiaanraa da agua 1.’ boaquaa qua albargan [Sain 1: Lopez, I995}. Eu Caotroarnériaa, al 30% da la fiarra 5:: anauantra an zonas da Iadaraa 1: a1 50% do In production da granos hasioos p11)‘-.'i(:n:: da paquafioa produatoras da zonas da1adaraa{ClATfflCAICA'I'IEfCEv flvI‘1”F,I991). ‘I-J 1.1 JUSTIFICAClON 1"‘-. rnadida sa at-tpandan las aaonuufias a nival intarnaaiunal, la mudaruizacién da Ia agriattltura pramuat-a a1 alta usa da insun-ms auu al fin da pt:-dar aqrnpartir dantro da- maraadas tia product-as agriaulas cad:-1 mas dantaudantas, dajanda canto aunsaauaucia una alta dagzatiacién arnbiantal par al usu irrational tie agruquirni-zus, la alta arusiuin da sualas, salinizaaitfin, auntaminaainitn can pastiaitlfi, dasartifiaacit fiu, pérdida da la biudivarsidatl 3' par antic, raduaaiunas prugiasivas an Ia pmduatividad {RadalJ'ft, 1939}, 3' sin qua sa puadan dataatar gandas rnajuras an la sagtxtidad alimantatia da Ius saaturas mas pabras dc la suaiatiad. Par utra parta, lus mudalos da rntadarniaaaitin da Ia agriaultura sa dasarrnllan an ausanaia da tuta disttibuaifm afaativa {Ia la ttarra, banafiaiamiu an pTiI1‘1Er lugar alas grandas praduataras qua aantralan lus tnajaras tarranus (.-‘tltiari 1* Yu.tja~.-Ea, I991], Gama aausaauanaia, las paquaftus pratiuataras st: van arnpujad-as a trabaja: an zanas {la ladaras, aaalcrauda da asta fanna cl avauaa da Ia fruntara agtriaula }' auntantanda las prqaasus dc arusién da suaiu 3- dafurastaaitfin. Sa haaa uaaasariu autunaas al dasarmlla }* a1 impulsa da palifiaas qua astimutan la uansiairitn da agfiaultura mudama da altos iusum-as a una agriaultutamas sustanibla ;.* aausarvadara da Ins raaursas natttralas. Esta daha astar aaampafiada da uu adattuadu flptTj't) pa-r madia da palftiaas, can aI fin da qua Ias aacianas impulsatias par DNG‘s 3' gntpus aampasinus trusciandan a an njval da impacta mas {.altia:1', 1991}. Si sa ha da haaar una tnutsiairi-u da man agriaulmra tia alto usa da insumus a una agfinultura da hajus uivalas da utiliaaairf:-u da insumos 3* mas sasta1:u"bla qua la agdaultuta aradiaianal, sa ttaba astudiar at afaata qua asta aamhia raprcsantaria an tas ingzrasns 3: la sagutidad alirnautaria da las ag-iaultaras qua implamantan las nuavas praafiaas da flf_3_Ii+3I flti.EIIEl... Para pudar analizax las taaualagias, hay qua avaluar éstas dasria un punta vista aauntfirniau. I-Iasta Ia faaha, la litaratura ratacianada al dasarrallu aaunamiaa da la agriaultuta sustanibla asté. anfuaada a1 astudiu da aasas st:-lasaauta. Lus pnans astudins aaanfmttaus raaliaaxtus aunstan Etniaamauta da analisis da banafiaiu-austa, 3* astt:-s a la vaz nu han airaulatia tan azupliamauta. La dispanibflidad «via iufunnacién qua tiarnuastra 1a fiaatibilidad acaufimiaa tla Ias praatiaas da rnanaja sustanfbla, faailitaria al pruaasa da +:1ivulgaait‘:n da las mismas. El prablarua da falta da astudias qua iI_n*EI-1Ut:1't1't un analiszis auaxttitatit-u aaauftmiau qua damuastran la rantabtltdad aauuria-uiaa da trnplamantar at usa da abunua varcias, ha sida una liruitauta an all praaasa da adupaiau da las praatiaas par pasta da lus agtiattlturas qua sa han dadiaada a ajaraar una agricultura traditional, qua utilizan LEII1 altu rtival da iusunaus. Dantm da asta auntasttq, sa ha tlacidida alaburar uu astudicr téauiao-aaaufi-mica basada an al a.néJ.'tsis da la fimai finda pruduaaitirt, qua pannita aurnparar 1-as sistsamas da pmtiuaai-tin qua utflizan abauas vartias, aspaaifiaarnaata al use da Muawm p!'w'fl3.i’I.t*, 5' sistamas can altt) usa da insumos quiruiaus an auuas da ladaras. Esta infnmlaaién pratantia aunvanzixsa an una hanamianta da apuyu para Las DNGs 3' atrss antidadas da dasarrallu qua uriaman su trabaja :1 daxla a la agriaultura un aufaqua intttgral, 3' qua anfafizau an la sastanihilidad a u-avas da una la iutaraaaiau da aspeatas téauiaos, aultu.t-alas 3* saaiuaaamfimicns, 5,-a qua las préatiaas :1: us»: sustanibla {la la tiarra sat-an implamantatlas pm‘ 1-as pn:-duatqras sulamanta auantla éstas cc:rIJ.U.(:vI::n :1 la cttlminacifin dc I05 ubjetivos dc la finca en térrrfinus dc ingesu 3' dt: scguridad alinientafifl. El estudiu qua: aqui Sf: cittsszribe, as parts: cnrnplementraria de un cunjuntu tie 5 estudius realizwdus en la temética :1: has abunus verdcs, tudus enfucmius dead: 11.11 puntu dc vista ecunfzmicu. Les 4 ttstudius restames prcsentarain una caractefirnciun dc la utilizmcifnn dc man-:: dc ubra en los sistcmas can 1: sin abunus vrrdes en el D1351, anélisis dc lens ingrcsos dc has agriculturcs con 3' sin abunu verdc, caracterizacifiu general the has pruductores can abunus vcrdcs 3* un anfilisis acerca de 105 detemtinmu-.5 dc Ia. adupcién dc abonos xrcrdes. Tuclus -=.-st-3:5 rssmdius serén realizadus par esmdiantes dcl Depanmnento dc Emnumiu Agfi cola. 1.1. UBIETIVUS 1.2.1. Prupfisitu General El pmpfisitu general de esta investigacifirg 1151' cumu la cie las uuas cuatru investigaciuncs r::|:1r:i-:1-nadas, es evalunr en témninus lécnicus 1.‘ ccuné-minus 135 pricticas d-r: agricultura snstenible qua uflfizan abunfls verdes 3* las prfinficas de agficultura traditional qua nu ufllizan abunu vv.=:r-::1v:: en El culfivo dc maiz en las ércas de. Iaderas. 1.2.1. Ohjetivu General Ex-aluar Ia fimcién dc prudurrciérn qua: rnejur expliqutt la rela:.:iL':—n tnue la pmduccién 3* use due: insmnos an 105 sislcmas can 1: sin usu tie abunus vercles, can la cual 3: pueda cumparar la viahilidad tnéu:nicu—ecunE:-rr1ica dc ambufi sisternas 1.2.3. Clhjetivns Especifi cns a.— Dctcxminar ‘Ia fimcién mateméiica qua major 5:: ajustc a. la. relacifin cum: :1 rendimientn dc maiz 3' use dr: insurnus an 105 s'15t£:mas dc 1:-:rodu<:s:is:'m 5'm abunus verdu:-3. b.- De1e:rrn:'maI la funciun maivamética quu: mejur 5:: ajuste a la relaciun ETIIDB eI rendinfiento de max’: 3; use d:: insurnus an 105 sistcmas dc prmiuccién er:-n abnnns verdes. r.:.~ D‘EIBCl‘E[]ifl El.Ipmducfivitiades Izlargiuales y épfimos ccnnémicofi para ambcrs sistemas rile: pmduccifin, d.- Dctemzinar rmumendacionm técnicas 3! eco11{3mir:a3 accxca nit-:1 usn dc insumos en ambos sistemas. 1.2.4. Limitante:-1 del esfusiio: 3.“ La pfixner liniitramfi del Bstuciic: es Ea mnfi ahi fi dadde los datos qty: 5% nbtandxfiu. L03 dates serén ntrterridcrs tie agricultores que no lLe1=a11regi5:u*os dc 5115 pmducciunes. b.« Una acgunfia Hmitantc es la calidad dcl male de ins terrcnos dc: ias zcrna.-3 quc scrén encuestadas. Difczrcncias an e} fipo cit sufllra se tnmaxian en diferencias en cl rendimiento. 43.“ Come tercera Iimitante se prcacrrta Ins pefiodcrs +1 ciclcrs dc prmiuccién que 3: estén tcrmandc: en La encuw:-ta. Esters 50:: e1 periodcr dc primera tie} aficr 1995 }r ti pefiodo tie p051:-:1‘a dc 1995. N43 3011 dates de um prc:-meuiio de varies afias. d.» Una cuarta finfiiante es qua Ea evaiuacicfrn SE haré en Ias Cflfl di fl i flflflfidc Ea mm de Gfi inopc. Cualquier c.‘-dawapolacién deberé tnmar an CLT.£'.‘I1tE. Esta consideiaciafin. L REVISION DE LT'I'ER_-‘-EJTURA En osto oopitulo so protondo haccr um doscfipoidn general dol oontoxto ooonomioo 5' agrioola do Honduras, dondo Iarnbion so inoluirén baisioamorrto aspootos ooraotorisfiooo do In produooioo do madz, la sinraoion do las ladoras on Honduras, asi oomo ospootos rolaoionados con Ia introducoion 3' usos do 105 abonos vordos. Pam finaiimr so inoluirfin ospootos rolocionados a funcionos do production con ol fin do aclarar aims oonooptos ostadistioos 1: do ooonornfa do la production quo so utilizaron on oste cstudio. 2.1 oonroxro ECONOMICU Y AGRKIOLA DE HONDURAS 1-ionduras cs urn pair; do coonomia poquefia y abiorta con un PIE do alrododor do Lps. 4,373 rnfllonos on I995. Cucnta con una poblacion do 5,6 rnilionos do habrrantos quo prcsonta om Lasa do creoirniento aoual do 3.3%; aprozcirnadamonto cl 5 Wu do la poblaoién so onouontm on o] éroa rural {BCI-I, 1995). La ooonornia dol pads pzosoma urna ostructura do production hasada on loo roourzaos onturalos sin 1rar1sI'orrnaoion}' on loss filtimos afios so ho gonorado una sobrooxplotacion do los rooursos naturales principalrnonto por Ia préotioa do um; ngrioultura quo Liondo a ogorar 1o-5 suolos 1: a utilizarlos por dchajo do so capacidad gr por mm deforestation causada pfinoipalmonto por rm madoroo indiscriminado por pane do los asorradoros, la oxtroooion do lofia para safisfaoor las nocosidadcs. do la poblacifin 3: 1a o:~:pa:1::iorn do lo fronioro ogioola para la producoi-on do granos bfisioos 3* ganadorio, prinoipalmordo. F-II sootor agrioola 1.! gonodoro aporia alrododor do on 2?% a1 FIB total, T-'{}% do 1:13 oxponaoionos 3' do ooupaoioo a 5D% do In poblacion ooonomioarnonto aotivo {BC}-I. 19%}. E1 69% dol torritorio os do vooacidn forostol, coma do 25'/:: co do potoncial agriooio 3' ooouorio 3-" ol roslo os Iiorra urbano, do mangiaros 3* do otros usos. Entro loo prinoipalos oroduotos do oxportaoifiro dol pais so onouonrran loo produotos trodioionalos ontro Ios quo so dostaoan banano, oafo, algodon 3' Ia oafia do ozfioor; rooiontomouto so hon inoorporado 133 oxportaoionos do oornaronos 3,: langootos, oarno rofrigorodo, rnolon 3* otros prodootos no tradioionolos. E1 oootor forosrol 1-Iorno un gmn poloncial poro aporta mono: dol 3% do is produooidn naoionol, la anal raprauauta sulactuanta al 6 ‘I21: da I33 axpunauiuuas tutalas. Ba 1215 asiadistiaas uutarluras ua cuuaiujra qua I-Iunduras as un pais qua dapanda prinaipalmaula nia la aafivi fiuciagriaula 3-’ qua ésta sa dasurrulla an riifaraulas aondiciunas da i3:L‘EL'aa3tL'uatL1I£t, taanulugia, um da capital 3' aundiaiuuas 2.: LA Puuuuaaxém DE MAIZ EN HUNDURAS El mm’: as a] granu hésiau qua craupa 3. nival uaaiunal la ulajgrar suparfiaia saruhrudu {Figuru 1}, aunaauuu aI ruayar ufirnazra ria as-zplutaaiuuaa {Figura 2) 3' al EIlH}"DT valumani an auamu a praduaaiun an Honduras. Asinfi sruu, al ruaiz raprasantu a1 grana bésiaa -::'la mayor impurtanaia an 111 aagL11-iuiad aiimamtaria uiai pais dabidu u 13. uuulpusiaién cia la dicta naaiumal, hasada an al aausuma da zuaiz 3; fiijal bésiaarnauta. Figura 1. Distdbuaian puraautual da la suparfiaia da 133 axplataaiauas dadiaadas a1 aulthru da g1-anus béaiaaa. (F-‘uanta: {lausa Naaiaual Agrapaauaria, 1993}. Coma sa puania absarvar tia la Figilra 1, a1 maize: as a1 gram) bésiau qua mus sa siaruhra an Honduras, llagauda a aaupar mas da las xiaa taraarazs partas nia suparfiaia ‘natal qua sa siamhra an al pais can grauus bésiaus. Esta damuasua la hnparrunaia qua su aulfivu raprasanta para la pabiaaiun auzua uuu da 13.5 fuauIE:3 priuaipulas da alimautu. Eu la Figura 1.2 5a prasanta iu suparfiaia da las 6 szlapartaulautas can mayar érau dastfinauia a la sicrnbru da maxi, 1: sa resume an uua-. ham’: iaa 12 eiapentamaxxtas rastmrtas. ‘Sa puada daduair qua sun 6 las dapartamautus an lacs aualau sa auuaautra al 55% da 13 suparfiaia total aamhracia can max’: {Cansa Haaiaual Agrapaauafi a, I593). L'».'1Hn:es 111:: Ma nza has Olancrm 0 us 1: 9 ~33 3': fl ‘E- E E E"7 in D :5: E 41* 2 —I “J E{O Deparlzrraentas Figura 2 Supcrfi cie de las exp]-atacioncs que se deadican ai cultivt; de maiz, segfin importancia par dcpartamento. {Fuentez Caznso Naci-anal Ag1-opa:cua:in,l993}. La gran naayoria «£31 rnaiz se sielnbra en suelos dc haja fertilidad usandc: tecnniogias tmdicianalcs de suhsistcntfia can ma baja producfiviziad 3; qua generan Una rzipida degradacién fisica }' quimica del 511310. En Honduras es dificil uxfifonnizar la pruduccién ya qua: ea-Listen difcrcncias an :1 fipfl {la tecnolog-Ears ufilizadas para 311 pmductci-:Em, clifercncias en cl Lamafio uie las ex;-iotanioncs, asi come djfercncias an 133 caracteristicas ecolégicas de 133 zcmas en que 5:? produce (Flores, 1993}. E1 afiszr agricnla para el maiz us via mayo H. abril, 3' so: divide en {ins ciclocs, el de primera 3' cl de pnslrcra. Est-as cicics due: siembra cstén dcfininicrs pen: los paimncs cie lluvia qua Sfl presantan an 31 pais. Les mesa-3 dc Si€D.1b1'3.'difi ¢1'fi I1ligeramcntc an £.*.ierta:°; reginnfis dz-1 pais, dcpandiendn da cuandn as presentan las primeras Iluvias; la mayor siembra an :1 pais SC ham: da abrif ajuljcr. Ilonciuras produce majrormente Inaiz blsmcr; 3' la cosecha més impmtante es Ia tie p1-Imcra, la cual representa entire SE} 1; 35% dc Ia pmduccién anual. La prnducciérzn anual de I-ioncltrraa as tie uruzrs 14.5 millanaas tie quintales pm" afln {UPSA, 153915). 1.05 Iflndjl fljfifltfls de maiz cstén Estrcchamente relacic-nadcrs al tamaficr de la explotacién, tell some 543 mucstra en Ia Figura 3. Lets explntaciones de mayo: tamafio obtienen mayorcs rendimicntos, ya qua par 10 gmteral apfican un mayor nivel dc tecnologia para su pmduccién. E1 ranflirnicmo ostzfla flfifidfi 1.14 '1"I~.*Ee’11a can has pequnafios productnres hasta 1.3? TMa’11a an has grandca productores, con un promedio drs: 1.4 '['Mrha. Para-. alcanzar estns renaflimicnins, ei agricultur hare»: um dc: va1-icdades mcjcrracia-3 de samiila, fcrtilizantcs, yr C:~12I0$ insumcrs qua: ticnden a ma°.j0rar1ap1'0riu£IiVidad par sirea. THHHa i I - 3-1£Iha ' 10-fifl rha E TarrEi'rua§a1aE:;rJlataa.ir5n E.-‘ Carapandia Estadisriaa Agrapaauariu, 1996). Las praduataras aau axplutaai-unas rrrarraras a 3 has, dastirrau rada la praducci-frrr Lia tuaiz para a1 auruaarrsurrru, utiiizarr bajus rrivalas taarruirfrgaas, nu utilizan samilla ruajarada, 3' may paces irrsumas axraruas {Nuflaz 1.-' Castiiia, 1996}. Las agriauitaras can 35 has, ciastinan aiarta parra da su praducaiau para ia Vauta, para satisfaczar algurras da sus uaaasidadas aurua sar aciuasairéu, saiuri, viviarrda, para sa van ubiigaaclas a rrabajar arr utras aatividarsias. Las agriauiruras can mas {la 5 has sun agdculruras mas ariaurzusias a la aaruarciaiizaaiérr da su aasaaha, riastirrauria parta para ai autaaansumu. Esta rips da agriaulraras dispauau da asrruaruras praduativas, las auaias las p=a1-urira uhtauar hasra 33 qq par urauzrura. La uniciad aampasirra as una unidari da praduaaifiru y are czausrurua, riarrda ias dacisiarras qua sa rafiarau a1 aausurua sau diraararuanta afaatadas par ias clacisiurras qua sa rurrrau can raspaaru a La pruduaairirl La mayaria da las uuiriarias aarupasuras urflizarr ruaua da abra familiar, para an muahas aasus arrzplaarr fuarza da trabaja nu familiar u asaiariada. 2.2.1 Gfarta gr I}a'a1a.rruia da Mai: Las ciifarauras ciasriuas da Ea praduaaiéu da rnaiz irralugrau, aousrrtua huruanu, aarrsumo industrial, usu da saruiiia 3? arms usas 5! pardirias. Para ai afra 199fiu9?', sagirrr astiruaaiuuas da UPS.»‘—L {Uuidad da Pianifi caaién Saatarial Agricola), ai aausuura humana 1: aausurua industrial raprasauraran a1 44.7% 3' 33%, raspaafivarnaura, cia 1a iiamanda rural Lie 111$ en el pair. {Vet Figura 4}. Para Esta misnm parindcr la demanda de maiz file. dd: 15.1 militants dc qq 3; la ofarta ale maiz file dra: 14.5 milltmes dc qq, lo cual demuestra la incapacidad dc satisfacczr la fiemannia dra: maiz sulamente con la producci-Em intcma. En este ptrioda, la produccién nacicrnal mic es capaz dc safisfacer an un 96% la dcmanda totai de maiz, I consunm Industrial 133'? 38% El Gmasumo Hmmno 44% Figurfl 4 Dcsfi nnsde 13 pmduccitin de maiz pala ei perifldo 95-9?. {F11-tntc: UFSA, Cumpen-iin Estadistico Ag-opemxaricr, 1995}. 2.1.2 Dates Estadisfi cns de la Prmiuccién dc Pvlaiz en el Priunicipiu fie Giiincrpe Seglin dates dei Ce.-115.0 Nacicrnai Agmpecuarie dc 1993, en :21 municipio dc: Giiilmpe existieron 1111 total de 831 explotacinnes, Ias cualcs sumamn ma total dc 334.3 has sembradas {tamafio promcdio :1: L03 ha par cxplotacién) de; las (males 3:: 1:-bmvicmn 27,139 qq, 0 sea 11:: pcndimieutacu :1: 313.53 qqfha. Dal total de ia superficic scmhrada, el 34% fur: sembrada can maiz sale, as riccir sin Ifingfin om) cultivo asmciado. Esta 84% tie Lierra sembrada generé e1 38% cie la pmduccién total. Esta dcmucstm que la rnayor parte del maiz cc-EH-rchado en ei mtmicipio dc: Giiinope provicnc dc sistemas tie produccién drsnrit no as pracfica cl cultivo en asocio. Del total fie la produccién obtcnida {(27,139 qq), casi ::1 100% fuc cosechadc dc la sismbra d-B primera; as decir, que Ens agficultorcs qua sir:-mhran en la Le-mporada dc postrera represcntan um porcentaje. sumamerrte bajo {memos C121 1%}. 1.3 LAS LADERAS EN HONDURAS E111 Les fijrlmas riéeadas, magmrrnenie 10s flltisrms eineo a die: efies, la preduccinfrra de grarres bésiees se ha visre sfeeteda per una serie de eembies err lets aspe-ems politicos 3' eeenémiens, errtre les cueles se pueden mentions: iutegrscifin de economies, Is impieruentaeifin de ajustes esirucrurales 3! 10s preeeses de demecrafimnién a 1111 nivel n1.-is gerrerei. Estes eambios hen traide comer eenseeuerreia esmbifls en 13 eeerrenfia e11 general, siende 103 pequefios preriueteres que se dediesn a 13 predueeién de g.|'I:tD.OS bésiees 1:13 mes afeetades. Sen estes ag-1eu1te~res., de 1113 eusles el 5{}% residen en refines de lacieras, los que se 113.11 enfmnlado 11 111151 simacién dende la Eberalizasirfi n fie I03 preeiers de 105 insumes 3r prcrdnctos, rcdueeiafirr de has pregsnlas de femenm at 1:1 predrreeic’.-r11 jg deser;:11trcr1 n:1e1 process inflaeierrerie, 113:1 venide e definjr 1as psutes bajcr las c11s.1es éllos preducirérn en lns prafirdmes afifls. El aumento e11 e1 cieierifire .1 ins reeursos narturales he premevide e1 use de reenetegies s£rs1en1b1es que reduzean el impaere de sisie-mes tie produeeién intellsivcss de agriculture sabre e1 media atnbiente. Tedus estos aspectfls aunafios 113.11 veraide a dar nrayer imp-srraneia 3-. 10s pmducreres de laderas, ya que estas representau éreas derrde aprflximedsrrrerrte el T394: de Ins 0111113303 amleles sun Sernbradfl s, darn albergue a gsrrdes fi1e111':es de ages 3; basque 3' a 1111 gen nfimero r:1e pequefies preriueteres {Sairr 3' Lépez, 1993). E11 I-Ierrduras, de 135 11.2 mfl lenesLie heetéress que f:r1111e11 e1 territorie, e1 32% {$9.25 milienes de heetéreas} sen terrenes de tupcrgrafla irregular, can laderes que genershnente sebrepassrr e1 111% -:13 penciiente (DICT:5r1FPR1, 1995}. La derrsidaci vie poblaeién en 1as Iaderas saris destie mug; bsja haste znuy alts. Err éllas se producer: une serie de eultives arruales 3,? permanenres, para earrsuzno interim, e2-rportaeirflrr, pastor-era, areas prc-teg'da.s 3? on-as uses 11:: agricelas. Les :1i1re1es de predueciriarr jg pI‘Gd11c‘E1Vif1a£1 en las Iederes son generalmente bajes, 10 eusl cenduee a 1111 nrayor empetrreeimiente de las pehlaeienes aseniadas en las Lsderes que ereeen a 1111 rirrrro aeelerade {DICTA-EFPRI, 1995}. Ante ester situaeifin, 1:1 Seacretaria de .-“agriculture 3! Ganacieria, se ha dedicade a fer11:1u.1sr pelifiees agricelas, dende se irrtmduee el enfeque de desarrelle sustenrsble, en las eusies psrfieipsn Lfl'b':i. serie nit irrsfituciones relacimradas con el desarre-lle rurai 3' :31 msneje de les reeurscas natursles. Existen diversas visiones que se 113.11 reside histrfirieareente ecerea de las Eederes en 1-Ierrrduras {Schw:11' 3-’ 1*.-Ientieza, 1995}: La primers visién use-nsidera a las laderas cums regiones de resecnre de mane +:1e ebre berets para otros secretes de la eeenemie, ya que se cerrsi-::1ere que sus habit-mtes se verr ebligsfies E1 1'e11-:1e.r s11 fuerza de trebaju :1 saiaries Illlfff 1:.-ajos. Esta, ecmllevsria a pets 0 ninguns inversitin per parte del gohierne err 1&3 regienes de laderas. La segtmds visi-in, se epene un tame a la primera, ya que G|E.'r[ES'1df.'-'I“3. 3. 13s Iederas come regimes de subsisrerseie para sus pebiaderes. Esta visifirn considers tembiérr a les pebiaeierres qua resirierr e11 13.5 hiderss C13 bsjeus recursos 3' 3111 finportaneia eeonénfiea. 1! lgualuleute este anfaqua eaullevaria a bajas uivaies de irlveraian par parta rial gubiernu an dichas zanas. Una rareera visiun aansidena. qua Iaa Iadaras hau deaerupefiade e1 papal de areas de reaervas -Ila raaursus naturales 3' prateaaiaru del media ar.u’uia:ut.a. Para desde este enfuqua las publaeienea rnismas de la Iaderaa tieneu peaa iuapaitaneia, }'E‘. que en dancle se ha irnplamenuadu esta viaiau, ae ha tratada da axpuisar genta de la: Iadaras a at: 11311 estableeide fuartaa reatrieaieues sabre Ias aafiviriadas eeanémieas dasarralladas an diehas areas. La C"|.lEi.I1'..T.-3. visifrn preaenta a las lafiaras autua fueutea de axaadautea uia alirnanta 3' agua para las areas urbaaas, de La] farma qua baja eata visiau I03 guhiarnas astan djspuaates a a imrertir can aE fin de qua estus a:-iaadeutea 3e praduaaan para aupfir Ias neeesidades da la pablaaién qua reside afilara da Iaa Eaderas. La quinta visian ea eneuemra ralaaianada a Ea euarta ya qua eansidara a Iaa Eadaras currm fuente da itigrcaa para la eauuernia dal pais. En I-Iaurluraa, esta ha side la visiau haeia eiertas laderas, an especial aquallas can alta predueeifiu cle cafe 3' praduarea faraatalea. Ema ‘visiau mueauu qua 3-as bartafiaies sea para la eeeuaulfa an general tie} pais 3' no para la pabiaeian cie ladaras aspaaifiualuante. Segfl u Scherr 3? Mauduza {I995}, la visiéu a Ia eual ae Ia daba de dar mas énfasis, ea aqualla dauda SE iniagxau la partiaipaeiuu no mmginal Lia 1113 Eaderaa 3? lie au pehlaeiafru en la aeanamia dal paia, duude se trala Lie ruejc-rar ef biauastar aaaial de au pehlaaiéu 3' de prategar al ambiente. Err Ia figura 5 ae muestra el area qua rapraaeutan Ias laderas deartra de la produeaién tie aultives anualea 3' penuauauiaa, flea de pastes 3' tie baaquea eu I-Iuruiuras. I? L_:___. Hectéreas [n1I1h: rues] C. An1Ja5e5 C. Pastas El-uraquea PenTranaa1z&5 Aaztividades Figur-3 5 Area bajo agrlcultura Lie Iarieras an Honduras. {Fucntez Adznptad-:1 dc HCAfCL‘5LTfCATIEi'CII‘rII'vIYT, 1991; citado per Sc}1e11"}* Memloza, 1995). SB punch: obaenrar en La figura anterior qua las ladcras jucgan mm papal importm-ate en la produccién 3l3.{}i(}D.&l, ya que. en éllas Sc encruentra el 73% de la tierxa que ate dc-dica a la explotacifm tie ctzltivds anualesg e] 38% de la ticzra destinada a la prcrduccién dc cultivos anualeg, 40% de. la ticrra can pastes yr el 41% dc la tierra para bosqucs. 1.4 EL CCINCEFTO DE AGRICIJLTURA SOSTENIBLE Cada vs: Se bane més evident: qua I03 mrcndelos c-zmvencienales de rm:-dernizacifm de la 3gI.'i(:‘1.T.1'DJIEl, I03 cuales 3: basan en 1113 alto nivei dc ilismnos agropencuari-as arientaains a rr1:::-duaizar rcnditniflntns y gamancrias, han side en much-as cases paljudicialea 3? no vi3T:rIe3 dcscie el punto de *-."iEIIi social 3' ecolégicn {Allieri, 1991}. En La actualidari, exists Ia prencupaciefm gancral par pane tie I03 Gi1’C‘lJ.{fJS flgricc-I33, dc que la agrictlltilra est-é. pasandp per una ulisis ambienial. Esta ha cflnducidn hacia :1 desatrolio d-:1 concepto dc agricultura sflstenihle, can :21 cual SE.‘ ha prflmovitip la necfisidad tie I€EI3.i2’.&I ajustes en la agricultura convfitncioslai, para qua: ésta 3-: wfl lvaambittntal, spcial, 3; cszonémicamcntc viable 3' =:+::-mpafible {Edwards er an’, 1990}. La ixiea es dcsarrpflar sistcmas Cicmde ea-data tuna miuima dcpendcncia dc insumus ag-oquflnicns 3' energétzicos con 3} fin de mcjorar Ia cficicncia ccphigica, eazzonfirmica 3' Ea prnleccifirn dtl medic aanhientc. De: acuardn :1 Cfi nwajr3' Alfi cri [19'3fl}, si 5:: cnnsidera ::1 pump {:13 vista da la agricultura sostcniblc. Ia Ina2n 3; come 5:: procedid al amilisis de la misma. 3.1 LUGAR DEL ESTUIJIC} Lns dams dc est: estudio fueron obtcnidos de product:-res tie mairr. dc T diferentes cnmunidmi-.=:s del municipio dc Giiinopc, entre 1:13 cualcs figumn: Lavandems, Casitas, Liquidamhar, Pacayas. Frijolams, Lizapa ;.' Galeras. EL municipiu dn: Cifi iuopc cnnsta dc 1 1 aldxeas 0 cnrnunidades 3' 5»: encuentra a 53 Kms :11 nnrneste dc: Tegucigalpa a una altura dc: uumprcndida enm: I05 llflfl 1.’ ITDD msnm. Pnsee una tempcmtura pmmedio de 24'’ C 3* mm precipitaciwfin anual dc 15[]£}m.n1. Es Lie hater nntar qua: Ins mmfi cipios de Galeras 5' Lizapa 5:: cnuuemran a una altura uumprcndida entrr: 10$ 35$ 3' ‘RED msnm, can una teinperatum prmnedic: anual -:ie 26” C 3* ma prccipitacién anual dc I4{}0 mm. Esta difclauuia en la zona agroficfllégica S1’: cunsidem um fueme qua podria afectar el rcndirnitnlo cle maiz 3* par tam: so ha decididn turnar las tins diferentcs zonas agroecolfigicas cumo pcnsihlc fuente dc variacifi-n. Para evalua: el uso dc abc:-nos ‘-.’€1'{itS en la produccién dc maia: dc las uniuiades prnductivas, se nbtuvo infbnnacién dc dus ci-::Ios agricolas dc produccién, unn rcprcscntzuiu por la siembra dc primera del 1:110 1995, 13. ma] 5: realize. an 105 meses dc abrll ajunio; y un segundn ciclo que abama Ia sicmhra de postrera dcl mismo afia, la usual 5:: cxtiendc dc 105 means :12 scpfiembre :1 octubre. Sc scieccinnaron las comunidades dcl 1-nunicipio dc Gfi iuopcper 105 trabajas relaciuuadus can ahnnc-5 verdus qua Se han Iealizado en la zona, producto dc In inunducciéu dc csln tecnnlugia qut: han hccho insfitucioncs come scr Vccinos 1*»-Iundiaies, LUPE {I.:cmd Use and Pmducfi vity Enhancement} 3' CDSECHA {Asociacién dc Cnngejcms para una Agriuultura Sosteniblu, Ecolégica y I-Iurnana]. Dicha zona I.‘.oI11~:t‘ILuj_~.':: Luna fil fiflt fiaccptablt 3' dz: flicil acxzes-:3 r:n la cual no 3:: ha rezxlizaxio niugL'm Lipu dc estudicr flCG1'115I1‘1iCD rtlanionado 3. la implementacirin dc abmms; verdcs en la pmduccién dc maiz. 21 3.2 INSTRUMELNTGS M:ET0auL6{:Ic0s [mantra dc lug instn-uxnantafi matuuialagiaas qua aa utilizcaran sa arxcuantrau un pfimar raaunocimianta cia la zana, las aritarias da salaccién da iua pratiuctaraa, datarmhtaaién rial tamafio cia la muastra, raaulacuifin dc informaaiéu priuraria 3' saaundaria. 3.2.1 Reconuaimjanta die 13 zuua E1 anélisis histrériaa da la iutraducaién cia abonas varciaa absucu las pa-incipaias aspactos dcsarrollados par divarsas DNGS {Organizaaionas Na Guhamamantalas}. En la zona da Gifi jnopa, la difusirim da abanas vardaa aa din bésiaamaxrta a uavas cia ios I1-abajos da Vaoirxos Mlmdialas a “las gu.a1amaltacos”, coma aamfiumanta sau raconocidos Ins axtansionistas da asta aganaia an Ia zona. Se hizo un raaauucimiauto da la zona da astudio can a] fin da avaluar da IEIEIIEIE global la fauna an qua las agricultoras manajan sus tarranas can about: varsia, conocar quiau era Ia poblaci-fin can Ia qua sa tmbajax-Ea y como una manaza cia introducir cl pmpésita de La ixwasfigaaién alas agricultc-res. Para tal accicin, se hiciercrn dos visits.-s 3 las difarantas comuuidadas mamas dal asmdio en las cualas se clatact-5 que no a‘.:-datian agricultorcs en la zona qua sa deadicaran a La produccién da maiz ufilizzando itniaamarua abonos vardes, ya que lcrs agriculturcs qua implamentaban asta tecnolcsgia, E0 haaian uiilizzando a la vaz fartilizantes quimicos. Esta aspauto astablecié la pauta para qua la camparacién técnica cszanénfica sa hiciara an base a pmductoras qua nu utilizan abuuos varcias y pmductoras qua uaan abana varda an posibla combinacién con faIEiLizar1ta quimiao. 3.2.2 Salecciéu da Ias Praductaraa Para raalizar al astuciia sa salacaianarau dos grupas da praduataraa: Grupa I, canfomzada par tadus lus agriculturaa qua praduaan maiz hacienda usu da abanas vcrcias 3' fartilizantaa quimicua, 3' un Grupcr II, canfommdu par agriaulturas qua praducan maiz utilizanda uniaamaxxta facrtilizxmtas quimicos. Eu lets ufiaiuaa da la aganaia da LUPE da la 20113 5:: olzrtmriarau tambian loa ragistros dc pruduataraa qua atianda cliaha agancia. "De asta afiaina aa abtuvu a1 total da praduamras qua ufilizau ahanas vanzlaa an Ea pmduacifin da maiz, Ia-5 aualas tatalizaran 42. Igualmanta aa abtuva at uiuuaru da agricultoras da la ZDIIH pruduataras da maiz qua nu utilizan abanas vardas; an asta gupa sa aucanuafi un tutal da 259 1:r1‘crdu:::t£rIa3, para tutalfl 3'01 pruductaras. Esta iufarmauién sirvié para la uhtancién dal tamafia tia la muastra, tama dci cual sa disuutiré an 1.51 siguiailta aaccifin. 3.11.3 Datarmiuaairfurl rIal Tamafiu da la Mu astra Para aata invaaflgaai- fin aa apliaarau dua matadas da muastraa. Sa utiiiza al matadn da aansa para la pablaaifin eia agriaullaraa qua uaan fiijal abana, 3' aa amplaa ai rnétada da muaauaa aiaatafia simple, para la pablaaifin da las agriaultaraa qua nu uaan frijal abuna. Esta daaiaian f'ua tarnada daapuaa da aansidarar al aaaasa nfirnara ria agriaultaraa qua usan abanaa vardas raapaata a las qua na usan asta taaualagia; aata raiaaiau aa datarmimia a u-avés da la infamaaiun praparaianada par LUPE uhiaada an Galaraa. E1 raaraa muastral para las. praduataras qua usan fiijal abanu fua da 42 agriaultaraa, para ai raalizar al aanaa aa anaamzra qua an raalidad 3:510 23 utilizahan aI aiatarna raaiz-fdjal ahana; astas 2.3 agriaultaraa saa las qua aa aansiclararan para raalizar aata irwaafigaaifin. La publaaian iniaial para laa praduataraa sin ahanus vardaa Fua arigiualmanta da ‘.7139, para tlaapuaa da datanuinar qua laa praduamras qua raalmanla usan frijal abona an raaiz aalamanta arm ‘.23, la pablaaiaa da las praauataras qua nu uaan frijal ahana an al aultiva da mm aaaandia a 2?} agriaultaraa. Para datarrujnar aI tamafla ala la muastra an In pahlaaian da laa agriaultaraa qua nu usan frijul abana sa daaidia tarnar aarua variabla prinaipal a1 randimianta da man’: para a1 afia 1995, dahida a la irnpartanaia qua asta va.n'abla tiana. Anta Ia aaranaia da dat-as al raapaato, aa raa].iz::':- una ptaanauaata aam sfilu 13 agriaultaras }* avaluftadoaa lapraduaaién ala maiz abtanida. Cansidaranda qua la praduaaian da rnaiz as una aaxiabla auantitatiaa 3' adamas aautinua, aa daaidia datarnfinar al tamafia da rnuaatra iniaial sin curraccirén [nu }, apliaanda 1a aiguianta ffirraula: :3 *3? Ha - ----ma = 95.59 HT} Dauda :3 = 4 52 =- variaaaza obtanida da la pruduaaifimda rnaiz qua sa avalufi, para asta imraatigaaifin fila dc 1G4. cl? = margan da arrur qua aa daaaaba tanar an la invaatigaairén, [1E}% rial pramadia da ramiiraianta da laa 15 aauauaatadas, igual a 2D,35qq }. Par tanta :12 = {}'‘.,[}35}3 =- 4.34’.-'. [Jhi Pnsteriormemc 5: pruccdié zi cal-cular el Iamafio dc munstra final {ti}, ajustandur cl tamafm cle II1L1EST.'L'Et initial mediantc ia aplicacifin the la curreccifin par finitmi en la cual BB uunsidcra cl tamafin total :21: 1:1 pnblacién, Ia férrnula qur: st: cmplcci para 1:-ate. fin fig:-. la siguientc: “:0 I1 = «------------— = FT-‘.85 I + (no, fur} Dnnde: nu = tamafio dc muestra. ajustsuclci {‘?{}.35) nu = L‘:'!.1J1flfL0 inicial £95.69] :11 = mmafi ototal de la publacifrn 2T3 aficullures. Aunquc :21 tarnafio dc mucsn-a ciespués de nplicar la ffirmuia indiaa qu: son ‘F1 105 agricultores, 3»: clecidifi encusstar a ‘F2 pmductnres, Ins qua: representan un 26% dcl total dc: carnpc-sinus qur: no usan frijol abnnn; Bfi t fl canfidafl st: cnnsiderfi adrzzcuada para altanzar 103 olzrjetivras dual cstudicn. 3.2.4 Rccopil.-lcifi n dc Infu rmacifin Secundnria Ln recnpilacifm dr:: infarmarzién sccundmia 3:: him mediante la revisién de {lCICU.1T1{!I1tE|-S, ~.=i:~:itas a dflicrenttzs urganismns da dssarmllo 3,’ ONES relaninnadas C011 ia djfixsirfan dc tecnalogias en Honduras. Se: ciaboramn cntrcvistas can persnnal ch: dich-as instituciontzs can :21 fin de ohtener npini-J11r.:s 3.CEI'!'.':& dc la difusifin fie teen:-lugias, :11 est: case 105 aborms verd-2:3. Sn: consulté pt-rscinal dcl Ccntm inIe1‘n£1::‘.iI::-na.I :1-.: lnihnnacién Sabre Cultivos dc Cohenura [CI.DICCO}, personal :1: COSECHA 3- pursunal de la agcncia LUPE de 1:: zona de Ciiiinope, en-.i;re otros. 3.2.5 Ohtencién de Infarmacifin primnrin Una vcz sclcrzcionadus lns El.gl.’i!'.'l.IIT.DI‘&S, sc proccdié a rcalizar la cncucsta a 1:35 misrnos, por media dc: un disefia estaindar dc encuesta. La cncuesta sae: dirigifi hacia la recoleccifiui dc informacicfin cnncnzzmicnte :1 drains técnicos dc la pmciuccifiin ~_~,r :-1 datr:-5 relacinnados can aspcctns sociueconfimicfls da las unidades producfivas. E1 prcnptisitn de nhtencr cste tipo de- infumnacién es cammcrizar 1::-5 dos tipcs dr: sistcrnas dc produccifnn en base a dams Lécnicus 3' cconérnicos, }* a rclacionar :1 tips 3* canfidad dc famores qua caracterizfln :1 1:15 pmdux.-torus qur: hen flptadn per lee técnicae de aha traditional. El models tie encuesta que se Lrtilizé prirneriii fiue rma modifi ceeiéinde la encuesta discfiada per El Ing. Unirereidad rie Wageningcri, Hnlanda. nos verdes 3* 105 qur: praeti-can une agimilmm para la recfileccit firl de infnrmaeilfrri Paul van den Berg cle Ia Primeremente se rcalizé una encuesla pilots con la cuel se cam-evistzirmi 3 agricultores para puder determiner quc nspecms de la encuesta original dcbian ser omilidos. Estes 3 encuestas fuerou analimdas con el fin de user -Jmicamerrte las pneguntzis que se requerian para has since esrudios, 3-’ no tedas Ias pregimtas dc cienas preguntas de la cncuesla original, 5:: obtuvo un cl utilizarlo para lns IUD producrores dcl esrudio. encuenlra. en el Anexo No. 1. 3.3 I...-RS V.-’-'iR_TAE LES la. eneucsta original. Con la emisién dc rnedeic reducida do encuesla que file Una copia clcl inslrumentci final se Uri total de El} variables fiieren analizadas con el fin cle rlelerminer su efeete sobre el rt: rid imienrri de maiz entre las cu.-ales se eneontraben variables tecniees 3' seeieeeenrirnieee. En el Cluedm 1 se mucstra una lista de las variables que se euelizaren: Cuzidrri 1 Variables 'l‘eenieae y Se-cieeeonfimieas '1'ECNlCAS CDDIGC} FDR.?~.—Lf-i DE A-[EDIE 313140 ESPERADD Caliclad tie la Tierre CAL 1 = b1.1EI'IEl., 2 = regular + 3 ‘= male Pendienre I-‘END 1 = alta, 2 = Iegularfi - = plane. Ternpereria cle Siembni TEMP 1 = Prirnera {J +—- - Postrera Meses lie Siembra: - Mes cle Ahfi l ABRII. ! = abril 0= ulrcl me-5 Mes de mayo lvI.«5i‘1’C} 1 = mayo lJ= mm mes - Mes dc Junie JUNID I =j1mie D-= otrc» mes - Utilizzi Abono Verde UTA‘? E} = N0 1 -= Si -4- Area Tctal de la Fiuca AREATOT mz + Area Lie la Parcela AREA? I112. -1- Manu de Dhra MDO Jomalesfmz +- Cunliclad de semifla C.—5u‘x"I'i:§Eh.-l mcdidaslmz +£- Aplieaeifi n de Herbicides .-’1PLlHER.B llsfmz + Nitréageno Aplieede NIT qq de Nitrégcnofmz + Ffi islore Aplieade FDS qq cle Frfisferefmz + Niufi genede la Gellinaza "NGALL qq de Nirrégennfmz + Trax: eién TRACCION Lps E1112 4- Densidnd deplantee ehurrri verde DENSIDAD Plantasfniz + 25 VARIABLES SDCIC:EC{}NCU.‘~.11CAS Eclueacirin d+.=.I left: dc: Familiar EDUCJEFE Afi os dc escnlaridad + Tenencia {Le la Tierra TEN 1 = pmpia Ii} = :10 -5* propia r’-Lccazevo .2: Crédito ACCRE. 1 = Si _ {}= no + Las variables consideradas an :1 cfiiudi fiSe puedcn clasificar en dos grupos : - Variables Técnicas. 4- Variables Socioeconérnicas E5133 a su vex sc: pueden rzfividir en vsrfiables cuantitativas, que son aquellas quc tiezncn una cscala ciefinida para rncdjrlas; 3; variables categfiricas Cr variables £3£fl1IJIn}'.. 13.1 Variables Técnicas Derxtro de Ias variables técnicas SE cunsicieraron H} vafiables técnicas 1.! T Variables categriricaa. En Esta scccién Si-1 ham: urla expiicacién de cada Variahie 3' cl pcrrqué dc 5115 signs aapezrados. Cafi dadLIE Ia fierra Hxpdresfr: A rr1a;mr sea catalcrgada la calidad cit la tie:-ra, ci efecto qua tendrzi sobrc cl renflinficnto serét mayor. Es £19/Gil‘ qua se cspera qua lets ticrras con 1:-rucna caliciad demuemen rm mayor randimienio de: maiz que las ticrras qua scan rraiale-gadas cums {IE haja caliciad. Farms: dc medicién: Esta variable 5: midié como una variable ficticia en base a tres catcgorizaciones, 1 = huena, 2 = regular 3* 3 = rnala. Sigma esperwifo: Se caansidera qua tendré. un signo positive debido 3 quc 3. major Sara La cafidad de la tierra, tanto mayor seré eI rendimicnxo que Se obtenga. Pendiente de la tierra Hiuriresis: A mayor aca la pendiente rial termno, éste estaré p«os:I'.b1emc:ntc rnés p1'Dp=EI1£~‘A.‘J a sufrir pérrhdas dc sueli} par emsirén 3,: par tame posiblementc 553. 1111 suck: rnés degradado '26 dondo so ohtungan menorcs rondimicntos. En los torrenos do pcodionrc plana, las pérdidas do suolo son mooores }' posihlomenn: $63.11 sueios manos degradados. Formo do medfcfdn: La pondiente del terrcno so midiér on base a iros catogorias, 1 = alta, 2 - regular 3 = plana. Sfgno zaperado: E1 signo para asta variable so espera qua sea negative por la razon de que suclos con mayorcs pundit-ntcs son pm‘ lo general snclos mas dcgradados 3: por tanto so cfccto on cl rendimiento sea ncgavtivo. T:-mpol-:1:i:1 do siamhra: H:}:cirar:'.r: La temporarla do siezobra afoot-a cl rendimicmo debido a quo si so siombra an un poriodo do muoha Iluvia, el excuse dc lluvia panda afootar tanto ol dosarrollo r:i::1 oI.1lti‘+'o, haata inoluso la ooaooha, si ésta St: hacc on an periodn do muoha Hm-ia dono: laa onformedados fungosas ataqu-an con mayor fucrza cl produoto obtmfido. For-mo ole madicfén: Esta variahio so midi-:5 oomo Una variable liolicia cloud: 1 =- primora 3* B = poslroro. Sfgno esperodo: E1 signo osperado para osta variabie es nogativo :51 so ooosidora out en la répooa do siombra do primora Ias liuvias son ahundantes. Biases do siemhra Esta variable irrcluyc tros moses do sicrobra, abril, mayo yjunio qua fuerou loa tros moses dorama los cuales Ia mayor partfi‘. do 105 agricujtoros semhro con mayor freouencia. Hgoéresfsz Estos moses ch: siombra son Ios moses dc mayor prccipitaoion duranto la época dc primcra, par tanto sc espcra que el exceso do iluvias an eatos meses sea una cause. para reducir los rcndimicntos. Forma dc medicfon: Sc midierroo Ios siguientcs trcs moses como vaxiablcs ficticias do la siguionte maucra: I N Somhro en abril, D = semhro an otro mas; 1 = Scmbro on mayo, 1.”: = sornbro on ouo mes; 1 = Stmbro enjunio, 0 = scmbro on omo mos. Sfgno arpermtfo: E1 signo osporado cs negativo debido a que. oI afio 95 foo up etfio do muohas iluvias 3' an uatos moses las lluvias siccmprc son mos abundantoa, por tanto a1 hob-or abtmdarmoia do lluvias, a-Esta. podria toner rm ofecto ncgativo, ya so por oxooso do ogua to la siambm o por oxceao do humcdad an 9.1 momento :1»: la oosooha. 27 Utiibzaeieri -zie abene verde hrI:p{jIESfSZ E1 supueste es que el use de aboaes verdes ayurle a mejorar el rendimieore de los agieolteres, ya sea per ei aporte rle nitrogene e per la eoritrlbueion que estos baeeo a la ferriiidarl y eonservaeioo clel suelo. Ferma de meolieicin: El efeete do esta variables so midie per medio do one variable fletieia, deride se asigio on 1 = si utilize abooe verde y D = no utilize aborie verde. Eigriez El sigae de esta variables se espera one sea positive en el reodimierito do mafi aqoe se obtenga. Area total rle la firtea Hiporesfs: El area total iie la firiea iofluye en el renfiiroieoto que se obtenga; a mayor sea el area de la fmea, mayor sera el rendiroiemo obteniiio perque so asume que los agrieultores eon mayor oamioad ele tierras tieneri mayeres iagresos rpie eles perrnite aoeeser a insumos. Forms: are msofirricin: Esta variable x midio en maazarias. Sfgae: El sigae esperado para esta variable as positive ya que eomo se explieo en la bipotesis aie esta variable, agriealieres eon fiaeas as mayor tamafio, posiblemerite teagan mayores irigresos y mayor aeoese a ia eompra do insumos. Aorea de la par-eela Hipciresis: A mayor sea el area de la pareela, mayor sera el rerirziimieoto one so obteoga {it esta. Forms de madieicia: Esta variable se midio ea marizaaas. Sig-no esperorfo: Se espera que el efeoto eel tamaflo fie ia pareela sea positive rlebirlo a que a medida aumerita ei area de la parcela, las teeriologias utliixadas en eila, seari mayeres y que eon esto se eeolleve a teaer una mayor preeluorivioaui per area. Mano tie obra Hiprirerfs: A mayor sea el uso de la mano tie ebra en ias pareelas, mayor sera el efeeto one este tenga sobre el rerirlimiente. A meciida aementa la inversion en mane do obra eri aetividaees cle preparaeioa cie tierra y praetieas de oultive, rm mayor eoielado se le elarri 31 eulfivo y por tame el remiiriijerito qoe se obteega serai mayor. 33 Forma dc madiaiciu: Esta variabla sa Iriidiér an jarnalas par marizaua amplaadas an tudas la;-2 actividadas da siambra, aasaaha 1.’ praaaaamianta dal maiz. Sigma: 5-: aspara qua aI sigma para al aaafiaianta da aata variabla aaa pflsili‘-.'U ya qua al afaata da Ia mama da abra aara pnsitiva an ai randimiauta antra mayor aaa la aantidad da mana da nbra qua sa utiiiaa an ias difarantas aativiuianiaa naaaaariasz para la prnciuaaién da! main. Canfi dad da aamflla da main; utiliaadu Hipdrasis: A mayor saa la aantidad da samiila utilizada, tam-3 mayor sari a1 randimjanta abtanida fdautra da laa limitas fisiaas parmitidas]. Farms: dc madiaiiin: Esta vaxiaiala aa midié an madidas {=3 lbs], aunqua para fines cla tiisausifin sa hablani an lbs. Sigma aaparacia: Sn: aapara qua a1 sigma saa pasitiva dabido a qua ia aacmilia as um da 105 prinaipalas inauruas qua ciafinan qua’: praduaaian sa abtandri. Apliaacifi n da harbiaiuifi Hipci!a.n'.s': El user (it: harbiaidas as 1.1:: raauraa qua parmita raduair la aantidad da plantas qua aompitan aan la planxa da mail 3: par tauta sa puada asagura: tanar majaras randirnianms Si 5:: urilizfl asta raaurso. Farmar cfa macficién: Esta inauma ac mama an litres da harbiaida utilizadas par manzana. Signs: Sc aspcra qua al afaata qua asta raaur:-:»a tanga saa pa5iu'va an al randimianta 1: an al aaafiaianaa da la ragraai-in. Nitrfi gana Hfp:i:aa*ia': Siandu a1 niinigana una da Ias insumas qua mas fianan afaata an Ia praduaaifm da aualquiar auitiva, Ea hipirtasis as qua lars agriaultaraa qua haaan uaa da aata insurna taadrén niajaras rantiimiantaa qua Ias qua no la haaan. Farma da madiaifi n: Sa midié an quintalas {lit-El lbs) da uitrfagana puma utilizada. Fara fines da disausitin 5a hahlani da Iibras. Sigma: Sa aspara un signo pasitiva para aata variabla. 29 Fflsfara Hfpfi raa2's: A] igual qua a1 nitrrirgana, al faafuru as uuu da laa insumus qua mas aa ulilizan para alaauzar uu maxima rarldjmianra; al faafara taudra un aI'aaiu {la auuaantar aI randimianta dal maiz an laa paraalaa an laa qua sa uuliaa. Farma da madfaf-fi n:Esta sa midia an quintalas da ffisfura {P;U5] qua 5a apliafi al $'L1l‘:I(}. Sfgxau: El sigma aaparada as pusithra puastu qua as un insumu naaasaria para asagura: aI daaarralla da la planta. Nitragana da Ia galfinaza Esta aa atra manta da nitraganu 3: sa utiliza la ruisma hipataais, 1'urrua da ruadiaian 3* aignu asparada qua para a1 inauma niuaganu. Truaaifin Hfi pcirasfr. Emxa mayar saa la iuvarsian qua 3:: ma an praparaaifia da la fiarra, raajur praparada astara la tiarra 3' la pniibfljdad da abtanar un raajar raudirniauta aara ruayar. Farma da nmdiaiqn: Esta variabla aa rrridia an Lampiraafmauaana invariidflfi an uaaaian. Sfgna: Sc aspara qua a1 aignu aaa pasifiva ya qua a mayor la invarai-in an 1Iaaair':I1, major la praparaaiau dal tarrana 3' ruajur a1 ramiimianta. Dansidad da [as plarltaa da ahuaa varda Hfpéraaia: A mayar saa la dansi-dad da planlaa, al pusibla afaata da nutrirnautaa qua aataa plantar. puadan apurtar, aa haaa mayor. Far:-mz ii-E‘ madiaiésr: Esta variahla aa ruirliria an plamas da abuna varda par manzana. .'i'1'gr.-:3: Sa aspara qua al sigma da asta variabia saa pasifiva parqua as uua variahla qua auaatifiaa an uiarta madida al afaatu qua a1 abunu Vania padria tanacr anal aultiva da rnafz. 31} 3.3.1 ‘~r’ar'i.aI1I-as Suciuaauufi ufi aas Danna da Ias wrafi ablas suaiuaaauéuflaas sa aunsidararuu 2 variahlas aatagcfrliaas 3' I variabla a1:La1:u1'tati‘»'a. Edurzaaifi n dal jafa da la familia Hfi uriIasE.+;: Lus agriaulturas auu u11 III1fl}"|Jl' nival da aducaaifiu Iianan major praparaai-fin para puuar an pniatiaa las difarautas aafividadas qua al aulfivu da ruaiz raqtfiara 3' par Lama al aauaaar majur al arabiauta al qua sa anfrantan puadan turuar daaisiauas qua llavan a la ubtauaifirn r.Ia un major raudiruiautu. Forms: (fa madfcffi u:Esta variabla sa ruidirb an balsa a.I uL'u:uaru da aflus da asaularidarl qua a1 jafa da la familia tuviasa. .S'r'guu:Sa aspara qua a1 afaata da al mayur uflmaru da afius rla aduaaaifiu qua a1 afiaultar tauga un afaatu positive para an al randimianto. Su siguu asparadu as pusiT.i'-Ju. Tauauaia da Ea tiarra Hiprirasfs: La funua da tananaia la tiana as un factur an. al qua [us agriaulturas sa basau para daaidir (:1 ruauaju )* majuras qua la haran a sus iarranus. Tarrauus qua sun da lananaia prupia tianan majaras randiruiautus dabidu al ruanaju qua sa Ias day rnajuras qua Ea Ias hau haahu. Furmu da madfaffi u: Sc tuirufz auma una variabla flatiaia dunda sa dasiguri-r uu 1 para 1':iarras prupias 3' [1 para tiarras up prupias. Signs: El siguu asparadu para asta vafiahla as pusitivu par las asunaiauas haahas an Ia hipfitasis da qua an tianas prapias sa uhtianan majuras razudiruiantus qua an tiaxras nu prupias. xiaaasu a aréditu Hfpdrasir: La pusil:-ilidad da qua axista uua Iilauta ale arétiftu para haaar usu dautru cia la produaaiufnu da maiz amuauta Ias pusfibilidadas dc ulstauecr un majnr randiruiacuxu ya qua sa auanla can mayor aapital para la aurupra rla insuruus. Furma de madfaf.-in: Sa midié an base a si aI agrimfltur pasaia u nu aréditu, 1 = s1’ Iiaua créditu, D = :10 tiana aréditu. 31 Signs: Se espera que el efecte de esta variable sea pesitive ya que a I1'.l&}'C.‘rI‘ cert crédite se aumentan las pusibiliclacles ele cemprar instance 3' cures recurscs que ayuderr a ruejerar el reedimjeutc. Para el aualisis de las variables se censideraren ties etapas, uue que eeruprendia uu aualisis descriptive ale las variables 3' 1II1 seguude aualisis que eernpreudia cl aruilisis de regresieu. 3.4 AIWLLISIS esseurerrve E1 auélisis descriptive tlc las variables ecusistie eu elaberar uu aralljsis dc uteditlas tie disuibucieu que absrcaba la ebteneiea tie la media, ‘PE: per categeria, tante para el tetal 3* para cada grape ceu e1 flu de teuer uu enteruibzuieute de cerue se cernprtabau en las variables enire lcs agricuiteres entrecvistatlcs. Se realize un analisis de frecueucias para las variables categerlcas. rittlieienaleutente a cste, se bizc uu aualisis tie ceuiparacieu tie medias para las ales pesibles fueutes de variaciert {Zena agrecelegjca 3' use e rte use tie abenes verdes} ceu e1 fin tie detectar si las eifecrericias entre las fiteutes eras: esta-iisticarriente siguifieativas. Les arralisis se realizarcn en Ies pregremas tie estadistica “Statistical Pregarn fer Seciai Sciences" {SPSS} 3; “Statistics J-‘utalvsis System (89.5). as smiarsts es. aseussreu Prcvie all aualisis de regesiert se hize urr sruilisis tie cerrelacien de Peersen para tleteetar pesible multiceliriealidad erure las variables. El analisis dc regxesieu se bize ceusltlectaude que deutre de las variables iudepeutlientes se ceuiaba een vaaiables cuaatitativas gr variables categerieas. El rriedele que se defiuira en la regresleu estara dade per la siguiecetc ecuaeieu: R_Ei‘\lDllvfl Ei‘~ITC} = f (CAL, PEND, TEIMH3‘, ABREL, L-EAYG, JUNID, UTAV, AREATDT, , MUD, C.i'Ll~%!TSElt*l, APLII-IERB, NIT, FDS, HGALL, TRACCICJH, DENSIDAD, EDUCJEFE, TEN, ACCRE). El medele que se lvliuirnes Custlrtuies Grclieaies {MED}, la cual es una técnica que se utilize para ajustar uua llriea re-eta eptirrra a la rrtuestra de las ebservacieues reiru'.u:u'zaucle la surna de cuatlratles cle las eesviacieues vczticsles eutre cada purtte ebacrvade sebre el grafiee 3' la linea recte. El analiais {la ragrasiun ac hizn mllizanrin al cnrnandu “l:-aclm-ards“ an al prngrarna SPSS, can al cual Sf:i1'1‘tI'Ddl1£'.C rudaa las variables dal mud-ala 3' aa van allmlnancln variables qua liunan nu nival dc significancia may bajn. La salaaaiérn clal mudala ac lrizn tumanda an auenta cl ajust.-: qua xi‘-are cxprasa 3; dc laa ~.—a.nIablas sifificatiuas qua raaulrarnu an al mudelu. 3.5 DETER_I'»'Tl'Nfi ~.CI(:iI*I' DE ararmaua DE PRDDUCCION r Orrrarus acnwurarcns Una var. nbtaniniu ul mudeln da ragaslun at praaadifa a la nbtanaiun da fiptirnus da praduaclfin }' an-ant‘:-micna madianta lns cnruzaprns qua daflna la acunurnla cl: la pruuiuncién. L05 rr1é.:~:i1r1us dc pruducaién SE qbtur-iaran madiama la ::lariva::lun parcial da la funaiun dc ragrcsiun can raspactu al insuma clcl aual SE. claaaaba cunucur an frptirnn. Una var». durivaxla la funcién, 5:: praceclié a abtanar al valor ma:-rirnu dz: prqducxzifnn para asa insuma igualandn al valnr :1»: la cierivada a earn 1.’ tiespajandu para al insuuau an auaatiun: arraq = U dunda-):’i as al insurnu an cuastirén. Para la abranciun dn: Ins éptirnns acnnfrmicna da praducaién, aa aalcularua igualandu -:I valor dcl prucluctn marginal al austu cl-:1 inaurnu an cuaatirian fVPIvIg = Plfi ‘-5 Y-"5:Xi} } : P{'5}?"c3'.-'f.uJ' = CF?’ dnnde, P = Praaiu del prnduatn (c5'l’.a’£T(;,l = prlrnera dariuada da Yaan raapuctu al iusurrrofii} CFV = Costa dal factor variable a lnaurnn 1v.R1?.5ULTA1)0s Y DISCUSION Iistc capitulo 3: divide en dos sccciones, una dondc se presenian 105 rcsultados ciel amilisis descriptive dc 1:15 vafiablcs consicleradas yr una aeccién dnndc sc discuten Ins msultadcs de] amilisis dc regxesién. En el Cuadm 2 st: rcsmne 31 total de agricultorcs para cada sistcma de pmdunci-fin, asf cum-:1 el nfnnern dz: pruductores erncucslados par comunidad. Se pucdx: nbservar qua: las cnmunidades drandu Sf: re-alizaron més encucstas fur: en las comunidaxies dc Casitas 3* l.ava.ud».=:ros, put :31 nfzmero dc agricujttzrrcs can 105 dos diferezntcs sistcmas dc produccifirn qua: rcsideu -an estas cnmunidadcs. Solamentc 5:: las cnmuruidadcs dc Lizapa 3-‘ Galerafi en la zrzrua dv: valle. Las 5 cnmuniciades restantcs sc cncucxrrran en znnus de Inflntafla. Cu:-nira 2 Nfi n1::r::+ dc agrricultnres par cnmunidad }' par sistema dc prnduccifin. Cnmunidad rigficultorea can .-=‘s.grit:ul10re3 sin ahnnos Total tie ag;-icultorcs zibnnns verdes verdcs Casitas T 14 21 Frijolares 1 '5' E Lavanderrzas 11 25 35 Liquidambar 3 T 1 Eli Pacagaas 2 4 6 Li:Lapa 1 T 3 Galeras 3 S 1 1 Total 23 7?. lflfl En el Cuadm 3 5c puede apreciar B1 purccnmje dc aglicultoru:-; qua: ulilizzm abonos verdes 1: quc no mzilizan nhnnns verdes an 1:15 dos difcrcutcs zonas tstudiadas, mile 1: montafi a. El 35% :1: has agriculmres qua utilizaban abunos vrsrcics SC cncomraban en la montafl a3' 5:510 un 14 % 5:2: encuentran an E1 Valle. En cambio, cl 79% the ins agxicultorcs sin abonos vernies encuestadus rcsiden en la montafi a}: cl 21% de: los agxicultorcs sin aboncrs verdcs encucstados residcn en el vane. --|..:+1 Cuadra 3 Pereenraje de agieultnrea eneueatadns per Zena 1.’ par aiaterna de pmdueeiém Sistema de predueeifin I--It:-n1.ar"1a Valle Can abnnn verde 315% 14% S511 abrme *».’fil‘d fi ?9‘!/n 21% 4.1 a.r~:.5.LraIa nascarerrva ea L..-55.5 VARIABLES E31 esra aeeeidu se hara un resurnera de each: variable que fue ineluida en el rnedeio original. Coma ya ae meneicmfi anlefiannente, Ina vaaiables ae deaeribirfin en haae al ripe de pradueterea, can 5; sin ab:-rm verde. Adieienalmente SB pnesenta Lambien Ia daaeripeidn para el grupa total de agrieultarea come uaa refereneia de eamparaeidn. Se preaentan las variables en euatre categories, varialales téenieaa earegdfieaa, variables Lécrrieas numéfieas, variables aeeiueeaudmieaa eategdrieas 1." téenieaa. 4.1-1 Variairles Téenieas Para 1e deacnlpeidn de las variables teerdeas, se preseintan primerarnente Iaa variables teenieas eategdrieaa 1.’ seguidamente Iaa xrafiables técnicas continues. 4.1.1.1‘r'ariah-lea Tfienieaa C-atwfi rieaa. Estaa variables 5:: refieren a Ias variables que deaerihen alfl aspeem productive err farma eategdriea. Se irreluye un anafisia de freeuencias de Ias aiguieniea variables: pendiente del terreno, calidad de la tierra, meats de siembra }' tempurada de aiernbra. Pendieute del Terrena. Con el fin de pcrder evaluar la pendiezlte deI terrene de 105 afieultores de ambea grapes, esters fileren eueafianadaa aeerca de coma ealifiearian la pendienle de sus temenns en ‘base a una eseala de I :13 (1 = plane, ‘.1 = regular, 3 -'=‘- alta). Cuadra 4 Freeuencias para el ripe de Pendiente para el total 1: para cada_§ruJpu. Pendiente Tatal Sin Ahana Verde Corr Abanu Verde (1: =13?) %' (11: IP13} ‘H: {I1=31} “KB Piana 5U 36.!) 41 38.11] 9 29.9 Regular 32 59.D 51 35.5 2.1 GTE? .-‘Elia '3' ii} _ +5 3.5 1 3 .3 35 E1 Cuauire 4 resume ]as epinienes de Ies eneueetedes seizure 1a penaiiente de su pareela. Se puede neter que tente en el teiai 3; en ambes gmpes, les eg1'ieulteres cerelegaren 31:3 perrdientee 1’I'13}'GI]1lEIiT.E.‘ eeme "‘Iegu1ares“; rnenes ciel 5.5% de 1233 pereelas de les agriculteres eren pendientes alias, existiencie difereneies meyeree selemente en la elasifieaeien tie perrdiente plane. dersrie el pereenteje tie pareeles een pendienres planes es rneyer en ei grupe sin abene vercie. Les egrieulteree een ebene verde peseen en terrnines relaxives mayer cantidad de parse-Les eon pendienres regulares 3' un mener percentaje de pereelas. CUE penfiiente plane que lee agrieulteres sin aberte verde. Beta elesifieeeien de la penriiente del terrerle bzisieernenie eeme penvziiente regular mueetra que les. agrleulteres eultivan e1 meiz en rerrenes beisiearnenre een elgfin Dive] de pendieute, deride prebeblemente Se tenge eivelee de ereeien fr’ de perdides de suele que perlrian efeetar su fertiflderl j.’ per ende lee rendimienres de maiz que se ebterrgan. Calidad {in}: la Tierra. La eelidad de la tierra Se elfli fieeen buerra, male 3' regular. E1 Cuacire 5 resume el nfirnere de pereelas en Eas diferentes eiestfieaeienes para el total de predueteres 3* para ;arnT:res grupes. Crradre 5 Caliriad de la Tierra pare ei tetejde 1:-reclueteres 3' per grape Calidaqi de 1:1 Total Sin Abene Ver-fie Con Abene Verde Tierra 11 ‘£6 11 "A3 11 ‘E23 Buene 32 23.9 26 24.1 6 19.4 Regular 81 53.3 62 514 19 61.2 Male 26 13.7 2*} 13.5 6 19.4 Pare el grupe tetel, el 53.3% de las pereeles fueren eatalegadas een Una ealidad regular tie la tierra, eifia sirnilar pare lee gmpee sir: 3' ("en abene veruie, een 1111 57.2% 3: 51.3%, respectivarnente. E11 ei grape tetel, Selamenre 23% the Les pareelas erart eensideradae de ealided buerra tie la rierra, eifras Simileres pare lee dens gtupes. En el grupe een eberres Verdes er: nfimere mener eensidere tener terrerree eerl buena ealid:-3u;l (19.4%). Les pereenrajes de tierr:-33 rnaies fi1ea'en sirejleres pare Ees des grupes (13~19%). Estes eifras demueetran que la nreyerie Ilifi lee agieulteres sierubrarr err terrenee de calidad que ellee reisnree eensideran Cfl nl flele no me}: buene ealidad. Mes-as fie Siembra. Les meses tie siernbre derente lee euelee 3e serehre een mes freeueneia filererr en les rrteses 4:16 Abril, Eviejre 5? Junie. Er: el Cuedre 5 St’: rrmestr“-1 en resumen de las freeueneias eneentredes. 3-E Cuadra 6 Frcauancim para 103 raeaea ti-2 aiembra para ti ape total 3' para cada g1'u_-pa. Maaaa dc T0131 Sin Al:-01141 Varfl a Can Abnna Verde Siembra n % n % It ‘PE Abril 12 8.6 9 3.3 3 9.’? Mayo .9? 59.3 71 55.? 26 83.3 Iunio 25 119 23 21.3 2 6.5 Cltm 111-33 3 3.? 5 4.? G 4!} Tania an 9.1 total came paxa 103 riaa gtupoa, la aiarnbra fie} maiz aa hace mayarrnante en el mea de mayo. Ea dc hater nmzar qua cl tetra 4.?% (5 parcalas}, Se sembratron an rnesea diferentes a 105 antes daarzritaa, para no as inciuyaran an ai analisis par considers:-Se may pocaa obscnasionas. Esters 111:3 maaaa rcaultan aar 103 mesa-5 de ma}-W:-r precipitanién duxantc Ia épuca fie prinacra, 5; par taata sembrar ea éstoa raaaas da abundante precipitacifin podria tract pérdifiaa al momenta de la cnsacha. Es pasihlc qua Ia mayor partc dc la siambra ac haya dada an :1 mes tie mayfl parque an aata mes laa Huvias ya 5:: han unifmmizadn 3; 163 parrnita trafizaajazr mejar Ia flan-a. Temporada fie Siemhra. Esta variahla fuc cnnsidarada, para an 108 reaultardos (la analisia dc fiecuencia, SB abaenré qua todoa It:-5 agliculmres can abonoe aembraran an Ia Icmporada da prirnera, 3’ an al grupfl sin abunna vardea, aaiamanta 4 parcalaa fuarr.:a1 acmhradaa an ]a épaca Lie pastrara; cl Iastn fuaran sembrafias an Ia época {iii p1-Emera. E3103 dates SE: ralacicrnan can 105 qua aparecen an (:1 canst} {la I993, dflnda aélcr 111:1 1.15% dc] total C16. 133 fincaa uial municipifi 4:1»: Giiinupa siambran maia en Ia época Lia poatrera. 4.1.2 Variables Téanicaa Cfl n fi nnaa En aata scccién 5»: hate Una dcscripcién dc 105 fB.£‘.‘tflff.‘:S 0 inaumos producfivos qua cl agzricultar ufilizsfr paza la producciéu tic maiz. Emrc éflaa ac i11c£u;m:-n las siguiantea: area dc la parcela, tama:r“1£} dc: la finca, cantidad £15: samiiia Iia H1312 Lrfifizada, caufiriad fie hcrbicida, aporta cit nitrégano dc ia glljnaza, nitrégano tit: 14:13 ferrllizautfls, féafara aplicada, mane da crbra mfl izada3* tramifin. L35 medias da cada variable para 9.1 tcutal de prodnctnrca ancucatadaa, :1 gape: can ab-anus vardas 3' ai grupa sin abort:-5 varcfaa, 53 praacnta a caminuacién. 37 Cuadro '1' Prnrncdins de ufllizacién tie recltrsos para ei grupo tntal 1:11: productores, el _g1.1T111 can abnnas vcrdcs xigupo sin al1c1I1-:13 1:erdes. Variable Gmpo Total Con Abono Verde S111 Abfl noVerde {:1 = 139} (11.=3 1) {n=1{}S) Rendimiento 19.36 £181 29.69 (qqfmz) Area de La parcela 1.12 1.29 1.03 (mi) Areatotal 3.45 3.15‘ 3.34“ {I333} Cantidad dc 23.39 25.45 22.8 semilla {lbs1“r;1z) N2 galljnaza 11.111 111111 11.11 iqqfmz) NE fcrtiljzanies £21.97 {}.131 LG? (qqfmz) Fésforo {‘1.'1'l 9.44 |.'.}.'1'3 fizrtilizantxrs E-=1qr'mz} Mano de obra 53.1"} 59.’?-'-1 54.66 [jomalesf:I1z} Traccién 153.{}3 15431.85 153.72 {Lpsfnxz} Densidad abono 31991 {LOU verde (p1antas1'mz} Cantidaxi dc 0.0 {}.13 herbicida {ltsfmz} 33 Rendilniento. En El Cuadrcr 3'' Se Dh3Ef'5-'1-1 que la tiiferflncia en Icndjnlicntcr dc mm’: obtelfida per rnanzmta entre +31 gmpcr sin abflnos vcrdcs 5? 4:1 gape» con abounds ‘W3I'dES, es :1: 5610 3 .53 quintales. La difcrcncia en 1'en.di11'1ientn puede debersfi a diversas caufias qua sa analizan con rrxaycar pmfundidad an 135 préxiinas seccinnes. Area the In parcel:-1. E1 tamafin the E3 parcela tuvo una alta varisxzirfun. E11 prcrmcdia ins agricultmes can abonn *-.'IE.*1'd|3 siembran 1:11 érfia II:1a}’+.'JI' qua E:-5 agficultcrres SE31 abnnn Verde aunque par 1.1.113 djferfincia de 13.21 1112. Se pucde rttlaninnar {:1 hecho {Is qus: 1-as agricuitnras can abcrnu VEl'dE HIE semhrar en parcelas: 1:011 LID 111a;-mt tamafiu, puedcn dedicar Una pan‘: :1: sus tierras a Ia sierabra tit: abfinu verds, dcbicicr a que pflfifififl IE|f1B.‘_‘.'DI canfldad drs: te1'r+.=.n+:r 611 dondfi hauerlcr. En la figura 6 54: puede {}bser~.=':-.1r que en el gape total :39 de £35 139 pflrceias tenian una extensifin menu: de una . Esta rcprcseznta uu 42.5% :1eI totai tie parcclas parcelas tenian Una cxtansifm manor dc una manzana (45 1: 13 parczias, respectivameute). Se puede Dbmrvar también qua 3»: Siembrzan ccrn reguiaridad parcclas de 1fl ya qua para :1 total 3' en los dos g;rL1p-:15, aproximadamente un 35% de las parcelas tfinian Una extensiérn tie I 111311231121. Figm-2 6 Distaibucién dc lcrs tmnafios dr: parccla an 61 tcrtal de E£g1'iCllltOI"$5 flncuestados, Ins gupos sin abonus vaardcs 3-’ con abcrncrs vardcs. Efi El Total 59 .-” E1Sin aboncua we-rde E ‘W “K Ificrn ahoncns E verdes 3 31'.) " E F-'r-e 2g ./ ‘H3 ’" D . -«:1 m2 1 m2 >1 mz Tamaftos tie parce-Ea 39 Tamafie de 1:; fmea. El tamafie de la flnea de eada agrieuiter fire variable 3* ealic eaeilér en 1111 range tic {L25 raz haste 1’? 11:31. EL: premedie, ei tamafie de la fineaa fire de 3.45 133.2. para el gupe en retal. Lee agrieulteres can aberle Verde peaaen ea premefiie fineaa de mayor tamafie qua fies agrieulterea aia abenea vercfee. El preraedie {lei tamafle tie finea para el gape can abeaea verdea es de 336 ma 3,’ para ei grape sin abunea verdea ea de 3.34 m:-:. Lea fieulterea can mayer eantidad de flerra pedrim eatar hacienda use Lie teenelegiaa ya que la eantidad de fl-311a qua peaeer: ea mayor Y per tarrte pueden dediear una parte para experitneatar eea naevae teenelegiaa, came aer el uae de ahenea Verdea. a E Total EESEI1 Abenes verdee lflen Abene verdes i -r:-cf-mz 2:-2|-mz M L*~ *~*- Figura ‘T Distrihueien the lee tarrrafiea tie finca para el grape total 3-‘ lea grapes earn 3! sin abenea verdea La Figura T Inueatta qua tame en e1 grape total came an 103 ciea gripes, la mayor parte tie iee agriculterea pescen flneaa can areas prepares a Iaa 4 ma. Canfi dad de aemilla ufiiizada. Las earrfidadea utflizadaa per mmana tie aemifla de rnaiz fireren Ina}; variables en eada gape, pare la eanfidad que mas ae 1rti[izfi fire 4 mecfidaa {EU lbs}, tante en el total eerne para lea riea grapes Ever Figura 3}. El prenaecfie da afilizaei finda aemflla «fie reaiz file mayar en eI grupe can abenea verdea. Se puetie reiaeienar care aaayer use dc aerailia al heehe tie qua para cempensar eI area eeupada per e1 abene Verde, lea agrleulterea can ahene Verde utilizan mas aemifla para aurrxe-}:11;ar la uieaaidad de plantaa 3' eerapenaar la perdjda de area per la aiembra fie-I ahene Verde. 40 Total EJSEIT abcrnn Verde I Gen abbnb Verde Nfi niuru uh: pnruzelas lbs lbs lbs Ibe dc sezmilla de maiz Figure 3 Nfi rnerbde paireei-as 3' eanfidad dr: semilla de maiz utilizada para el tetal y paraeada gmpn. Aplitfl ci fi nde herbicides. Respeetb a la utilizaeifin de herbicides, I-as afieuitbrts queutilir/1:11 abene verde no utilizan ningiin tipb de herbicide, pbsiblcrnente per ei heehb deque el abenb verde st: utiliee eeme una fbrma de centre-la: rnalezas. Resulta entenees quetbdas las aplieaeibnes dc herbicide fuerbn hechas en pereelas dbnde no 3:: utfljzaba abnnbverde. En jbremedie, lbs agricultbres dentrn del grupb que no haeen uso de abenbsverdes, utflizan 1.5 its dc hetrbieida per manzana, aunque e1 prbmedie para el grupb sinabrmbe verdes retail [103 pareelas} es de sbiamente [L133 lisfmz. Nitrfi gennde la gallinnze. En euante al use dc niinigenb prbveniente de gflj finaza,ésieiite utfli?.ade per 1111 peque-fie nfiinerb d-E agricultbres en simbbs grupbs 3* 1:13 eantidadesuplieadas fuezrbn sumnmente variables. En el grape een abbnbs verdes, eblamenie Sagrieultbres utilizarun gullinaza 3.? eada unb utilize uiieeaniidad ciiferente. En prbmedib,ulilizarnn 34 lbs de nitnfagene de galjinazn 3- las eantidedes micilamn entre 5 3' 95 Ibs dcnitregenb apertarla.-; per la gallineza. En el grupe sin abenbs verdcs, 23 3.giGl.'LlIIEI1'E.'.5 lautiliznmn }' en prbmedie apiiearbn 3:] lbs dc: nilznigene preveniente de la gaflinaza; laseantidades eecilaren entre 1" 5* 192 lbs tie niirizugenb. Nit:-uigenn de lbs fcrtiiizentes. E1 nitrni-gene prnveniente cie fertilizanres fue utilizade en92% :1: 13.5 pare:-las 3' 5::-lmente Ii parcel-as {S‘!/nj del total be utilizarbn 1'J_flLg’l.fl1Et fuentede nitrégenb iimrgzinieb. Las eamidades uiilizadas filerbn basiante variables en ambbsgrupbs. Eu ei grupe de preduetere-5 eon abenbs verdes lbs niveles de apiieanifian tieniirégeno inbrgzinice emaban eemprendidbs en un range de 12 haste I46 Ibs per manzana, 41 urilizrmdu an prumadiu 51 lbs da nitrfzganu. En asta ruisrruu grupu, sularuarlta 4 paraalas nu utilizarun ningL1r1a fuauta da nitrugauu iuurgarfiau. El grupu sin abunus vardaa prasantsfa aantidadas utilizudas qua uaailarun antra 13 haata 292 1135 par n1a.n:r.ana. Eu prurnadiu utilizarun IGIE4 Ihs {la uitréganu pur rnanzana 3' aulamanta fuarun 2?’ las parcalas an dunda :10 3a utilizé nitréganu inurgarfiau. Esra riifaranaia an laa aantidadas utilizudas da uitr-figarm puada raspundar al haahu da qua lus afiaulruras si aunsidaruu qua rnadianra la siambra da abunus vard.-as raduaau la naaasidad da apliaacifin da rfirrégauu a irravés da farfilizantas. Fésfm-o. El fésfaru inargauiau fua urr inaurnu qua nu fua utilizadu an iuclas [us puraalas; cla haahu, an 2'? paraalaa (19.4%) no sa uiilizfi ninguna firanta da Ffiafnru. El grupu arm abunas. vardas muastra qua snlarnanre an al 53% da 13:; paraalas HE utilizu alguna fuanta dc: ffisfuru 3* I35 aantidzuiaa variarun dasda 24 lbs da P hasta 153 lbs da P apliaadas arm rm prurnadiu da 4-4 I115 urilimdas. En al grupu sin ahunus vardas, 1? paraalas (153%) nu utilizarun ninguna fuama {la P }= 1:35 aanridafias variarun amra I2 3: RTE lbs da F pm’ munzarm, can 111: prumadiu da ufilizaci finda T83 lbs -:1a P par manzana. Esta difarauuia da 33 lbs an 13; ulilizaaifrn da Iuafuru puada sar una aausa mu)’ irupurtanla para rlifararraiar lua randinriantua da arnbua grupus. Dabidu a qua Iua agriauliuraa nu 11a.r.'ar1 un anélisis qufrniau da suaiu nu sa puada datarruiuar 5I astas aautidadas promadius utilizadas sun ruuy bajas a sun muy altars. Prubablamauia asta difarauaia asté a; favur da [us afiaulturas qua nu utilizan al abuuu varda. ya qua 5a saba qua 103 sualus son an prumadiu da aalidaai ragular, I05 aualas an términns ganaralas pudrian sar bajus an ffrsfc-ru. 1“+’Iarru da ubra. El usu 1:1a rrramzr da ubra fua uuu da 105 facturas pruduafivua qua praaantfi 1'ILfl}"D‘J." variabilidarl siandu aai qua an aada paraala 5a utilizéa una difararrta cantidad da- manu r1a ubra. En pruruadiu, an al grupu aun abuuu varda sa utilizarun fi9.?4jurr1aIas pur mauzarra duranta tudu al aialo productive 3* an al mun sin abunus vacndas sa arnplafi un prumadio da 34.65 jurnalas pm‘ marrzanu. Al ravisar la rnanu cla ubra Iltflizada an [as aafividadaa da aultiuu dal ahuuu varda, an pruruadiu, Ia: 31 paraalas uiflizaran 15.0? rnasjaruaiaa qua cl sistarna sin abuuas vardas. Esta. difaranaia an al use dc: Ia manu da ubra rasulta dc: una rnajrur utilizacién da asta raaursu para las Iaburaa dc puda, chap-ca, raaolaaaiun da samilla a irraarparaaifim. rial ahurm. Esra mayur use an la mama da ubra pudria raaultar en una rnauur pruduatividmi die In manu da uhra ai aI grupu can ahunus vartzlas ubtiana randimianlus manuras :-.1 Ins qua ulzniarua al grrrpu sin abunus vardas, ‘ya qua asla gupu utiliza manor aautidari riajurnalas Traaaifiu. A paaar (la qua Ia. invarsiéu an Iraauitin {animal 0 maaftniua} fira uzua acfividad qua sa prasarmf: an urrubus grupua, al puraautaja rla pcaraalaa an Ia aual no aa irwirtiii an traaaiuu fua hastanta alta. La difarauaia da Larupiras iuvarticlus an lua grupus as da um SCI-ID Lps. 2.3. haalru qua sa puada ralaaiunar a qua an zurrbus grupus. aa auusidarrm Ia-.5 praafiaas da praparaaifin da sualo coma da igual imparrtauaia 5' no sa da UJJEI. difaranaia an al use da asta raaursu al implamantar un difaranta sistarna. Unu mayor difaranaia an Ia 14. Id inversién en traccién in1pIit:a1-ia suulus mujur preperradqs, Fax-qrtuiundq al mpq qua: in~.=irLiera mas en est: rucursq. 4.1.3 V511-iahleizz Sociuecunfimicas Son 135 qua riescribcn aspectqs dual hugs: 3' caracteristicas :1-.-:1 prqductqr asi curnq caracterislficas de Ias parcelas quc no 5»: rciaciqnau can 12: pruduccic'JJ1= perq quu si influjgen en la manura en qua cl ag-Icuitur nlunuja dicha parcrcla. Enire éllas pudernuzs menciqnar la cducaciqn dc! jefe dc familiu, :1 auccesq 3. créditq 3- la farrna de ternenuia dc la tierra. h"wI:I dc Educacifi n del Jefe. L05 agricultores del grupq can abqnqs vurtifis tier:-:n en pruruediq un niwrl tie educanifin dz .'?..?5 afiqs, mientraz; qu-1: ins ag;fiv::I_:.1t flTE.‘3sin abqnq vcrdc tienen en prqmediq 3.433 fins dc cducaci-fin; an arnbqs grupqs cl pnrccrataju dc agricultqres tun un nivul manor 3 ‘arcs afiqs ch: cducaciqn cs bastantc altq. Um gupq con mayor 1111 nivul dc uducacifirn rnayqr pqdria tuner 13 capacidad ch: implcmcntar rncjnrcs tccnqlqgfas 3.’ um um mas adecuadq dc Iqs rcuursos qua: cqnllwtn hacia la ohtcncién dc mcjqres rezudirnicntqs. Un rmumcn :12: lqs rfi'-.'»::Ics dc educaciqn 3* cl nflrntrrq de: aglicultqres par n:'n*r:I tic cducacifin }' par sistcrna dc produccién st: rnucstra an cl Cuauiru 8. Cuarlru 3 Frccucncias 3' medias para la cducaciqn dcl jcfr: para cl tut-3.1 3' para cada EmP‘3— Niuel :13 Total Sin Ahqnq V::rdI: Cqn Ahqnq Verde eduuaciuin dcl Jefi: rt "xi: 1': “KB 11 “II: {}-3 $05 53 63.{] 44 61.1 19 45'}'.'9 4-5 afiqs 29 29.3 22 39.5 T 25.1] > 45 after. 3 SIDE] 5 3.4 E '}'.I Pramedio 2.99 3.133 2.7 ‘ Aucefifl :1 Crétlitu. En el Cuadrq 9 Sr: qhsczrva qua: cl use dc est: rucursq an -31 t